Əziz oxucu… oğlum, qızım…
Bu kitabı yazmağa başlayanda içimdə bircə cümlə dolaşırdı: “Kaş kimsə vaxtında mənə bunları desəydi.” Həyat elə qurulub ki, ən vacib sözləri insan ya gec eşidir, ya da eşidəndə artıq içində nəsə sınmış olur. Mən istədim ki, bu sözlər sənə qırılmadan çatsın və bəzi ağrıları yaşayaraq yox, anlayaraq keçəsən. Çünki insanın həyatda ən böyük itkisi nə pulunu itirməsi, nə imkanlarını əldən verməsi, nə də kimlərinsə ondan uzaqlaşmasıdır. Ən ağır itki – insanın özündən uzaq düşməsidir.
Bu “Nəsihətnamə” qadağalar kitabı deyil. Mən burada sənə “bunu et, bunu etmə” deyib həyatı iki rəngə bölmək istəməmişəm. Həyat elə deyil: həyat çox vaxt işıqla qaranlığın arasında yox, bozluğun içində qərar verməkdir; bəzən doğru ilə rahatın, bəzən səbrlə qürurun, bəzən mərhəmətlə sərhədin arasında seçim etməkdir. Məqsədim səndə qorxu yaratmaq yox, seçiminə aydınlıq gətirməkdir.
Səhvini tam silmək bəlkə mümkün deyil, amma vicdanının səsini gücləndirmək mümkündür. İnsan büdrəyə bilər; lakin bələdçi varsa, artıq qaranlıqda kor-koranə getməz: addımını görər, təhlükəni əvvəlcədən duyar, yolunu daha doğru seçər. Bu kitabı sizə bələdçi olmaq üçün yazdım: həyatınızı yüngülləşdirmək, yolunuzu seçmək və daha doğru addımlar atmaq üçün – bir səs kimi.
Bilin ki, bu kitab “oxuyub bitirmək” üçün deyil. Mən onu dönə-dönə qayıdılan bir kitab kimi düşünmüşəm. Yorulanda açın. Qərarsız qalanda yenidən qayıdın. Qəlbiniz daralanda bir cümlə seçin və onu elə oxuyun ki, sanki özünüz-özünüzə deyirsiniz.
Çünki bəzən insanın bir gününü bir cümlə xilas edir: düşüncəni düzəldən bir söz, niyyəti təmizləyən bir xəbərdarlıq, qüruru yumşaldan bir xatırlatma. Həyatdakı böyük dəyişikliklər də çox vaxt insanın vaxtında “özünə gəlməsi” və kiçik bir addım atması ilə başlayır.
“Nəsihətnamə”də toxunduğum mövzular sənin gündəlik həyatında hər gün qarşılaşdığın məsələlərdir: ailə, sevgi, sərhəd, zəhmət, pul, zaman, mərhəmət və etibar. Mən ailəni “ideal obraz” kimi bəzəmək istəməmişəm; onu olduğu kimi təsvir etmişəm: yorulan, sınanan, bəzən susan, bəzən də yenidən dirilən bir canlı kimi. Çünki ailə təkcə ev deyil – münasibət mədəniyyətidir; sözün tonudur; qapının necə bağlanmasıdır; sakitliyin içindəki hörmətdir; bölüşdürülən yükdür; qorunan sərhəddir. Ən əsası isə “mən haqlıyam” deyə-deyə bir-birini itirməməkdir.
Bu kitabda “Sən mənim güzgümsən” deyən valideyn hissi də var, ata ilə oğul arasında görünməyən körpü kimi qalan susqun sevgilər də. Çünki biz çox vaxt sevdiklərimizi incitdiyimizi görmürük və bunu “qorumaq” kimi başa düşürük. Bəzən onları qorumaq üçün özümüzü həddindən artıq yükləyirik; sonra yığılan yorğunluq və əsəb bir anda üzə çıxır və ən ağır sözləri də elə ən çox sevdiklərimizə deyirik. İstədim ki, sən sevgini təkcə hiss kimi yox, məsuliyyət kimi də görəsən: sözün məsuliyyəti, baxışın məsuliyyəti, susmağın məsuliyyəti.
Bəzən insanın ən böyük savaşı evin xaricində deyil, elə evin içində – öz daxilində baş verir: özü ilə, qüruru ilə, təxirə salmaları ilə, gözləntiləri, paxıllığı və qorxuları ilə… Bu kitabla sənə bircə söz demək istəyirəm: nə olursa olsun, özünü itirmə. Özünə qarşı ədalətli ol: nə özünü həmişə günahkar çıxar, nə də bütün məsuliyyəti başqasının üstünə at. Özünü tənqid et, amma özünü alçaltma. Düş, amma yerdə qalma. Çünki “hər şey gecdir” deyən fikir çox vaxt həqiqət deyil – sadəcə yorğunluğun səsidir.
Müasir dünyanın səs-küyü isə başqa bir imtahandır. Hamı danışır, hamı tələsir, hamı nəsə göstərir. Sosial şəbəkələr insanın həyatını həm işıqlandıra bilər, həm də kölgəsini uzada bilər. Şayiə və dedi-qodu bir söz kimi görünür, amma bəzən bir ömrü yaralayan bıçağa çevrilir. Burada sənə sadə bir ölçü vermək istəyirəm: söz deyəndə elə bil sözünün yerində sən ol. Kiminsə sirrini eşidəndə bil ki, o sənə öz “zəif yerini” göstərir. Birinin ağrısını əyləncəyə çevirmə. Çünki insanlıq payı məhz belə xırda məqamlarda azalır.
Pul məsələsinə də xüsusi toxunmuşam. Çünki bu dövrdə pul insanın əlində alət olmaqdan çıxıb, bəzən ürəyində bütə çevrilir. Pul lazımdır, amma pul üçün insanlığı itirmək faciədir. Borc götürmək olar, amma ölçünü bilmək lazımdır. Kredit bəzən çıxış yoludur, bəzən də insanı boğan yükə çevrilir. Mən sənə burada “varlı ol” demirəm – “düz ol” deyirəm: halal qazan, ölçünü bil, israfdan qaç, zəhmətə hörmət et. Çünki zəhmətin bərəkəti təkcə qazancda deyil – insanın özünə hörmətindədir.
Bu kitabın mərkəzində bir anlayış dayanır: maskasız yaşamaq. İnsan hamının razılığını qazanmaq üçün çox vaxt özünü itirir. Bir yerdə gülür, içində ağlayır. Bir yerdə susur, içində qışqırır. Bir yerdə “hə” deyir, içində “yox” yaşayır. Mən istədim ki, sən özünü belə parçalamayasan. Sərhəd qoymağı günah saymayasan. “Yox” deməyi qəddarlıq zənn etməyəsən. Çünki insan özünü qoruyanda pis olmur; insan özünü qorumayanda isə içindəki yaxşılıq da tükənir.
Əziz oxucu… oğlum, qızım…
Bu “Nəsihətnamə”ni sənə bir yadigar kimi yox, bir yol yoldaşı kimi verirəm. Mənim sözüm sənin yerinə yaşaya bilməz; amma bəlkə addımını bir az aydınlada bilər. Bəzən bir cümlə insanı xilas etmir, amma insanın özünü xilas etməsinə yol açır. Mən də elə bunu istəyirəm: sən özünü itirməyəndə, həyat nə qədər çətin olsa da, içində bir işıq yanacaq.
Sonda sənə verəcəyim ən böyük nəsihət budur: hər günün sonunda özündən bir sual soruş – “Bu gün vicdanım qarşısında nə etdim?” Bu sual səninlə yaşasa, həyatının bələdçisi də həmişə yanında olacaq.
Sevgi və dua ilə…