XXI əsr bəşəriyyət tarixinin ən sürətli dəyişikliklər dövrlərindən biri kimi xarakterizə olunur. İnformasiya texnologiyalarının inkişafı, süni intellektin gündəlik həyata daxil olması, qlobal kommunikasiya vasitələrinin genişlənməsi və rəqəmsal dünyanın sürətlə böyüməsi insan həyatının bütün sahələrinə təsir göstərmişdir. Bu dəyişikliklər yalnız iqtisadiyyat və siyasətdə deyil, mədəniyyət sahəsində də yeni suallar və problemlər ortaya çıxarmışdır. Buna görə də müasir dünya mədəniyyətinin ən aktual mövzusu insan və texnologiya arasında formalaşan yeni münasibətlər hesab olunur.
Tarix boyu mədəniyyət insanın özünü və ətraf aləmi dərk etməsinin əsas vasitəsi olmuşdur. Ədəbiyyat, incəsənət, musiqi, teatr və fəlsəfə insanın daxili dünyasını ifadə etmiş, cəmiyyətin qarşısında duran problemləri əks etdirmişdir. Bu gün isə mədəniyyətin diqqət mərkəzində duran əsas məsələ texnologiyanın insan həyatına təsiridir. Süni intellektin inkişafı, sosial şəbəkələrin geniş yayılması və rəqəmsal platformaların gündəlik həyatın ayrılmaz hissəsinə çevrilməsi insanın özünü qavrayış formasını dəyişdirmişdir.
Müasir insan bir tərəfdən texnologiyanın yaratdığı imkanlardan faydalanır, digər tərəfdən isə onun doğurduğu problemlərlə üzləşir. İnsanlar dünyanın müxtəlif nöqtələri ilə saniyələr ərzində əlaqə qura bilir, böyük həcmdə informasiyaya çıxış əldə edirlər. Lakin bu proses eyni zamanda tənhalıq hissinin artmasına, canlı ünsiyyətin zəifləməsinə və fərdi münasibətlərin dəyişməsinə səbəb olur. Məhz buna görə müasir mədəniyyət əsərlərində rəqəmsal həyatın insan psixologiyasına təsiri geniş şəkildə araşdırılır.
Süni intellektin inkişafı bu mövzunu daha da aktuallaşdırmışdır. Artıq kompüter proqramları mətn yazır, musiqi bəstələyir, rəsm yaradır və müxtəlif yaradıcılıq proseslərində iştirak edir. Bu vəziyyət yeni bir sual doğurur: yaradıcılığın sərhədləri harada bitir və insanı digər varlıqlardan fərqləndirən əsas xüsusiyyət nədir? Dünyanın müxtəlif ölkələrində yazıçılar, rəssamlar və filosoflar bu suala cavab axtarırlar. Müasir mədəniyyətin ən mühüm müzakirə mövzularından biri məhz insan yaradıcılığı ilə süni intellekt arasında münasibətdir.
Bu problemin digər tərəfi kimlik məsələsidir. Qloballaşma və rəqəmsal kommunikasiya fərqli xalqları və mədəniyyətləri bir-birinə yaxınlaşdırsa da, milli və mədəni kimliyin qorunması məsələsini daha da aktuallaşdırmışdır. İnsanlar həm qlobal dünyanın üzvü olmaq, həm də öz tarixi və mədəni köklərini saxlamaq istəyirlər. Buna görə də müasir mədəniyyət əsərlərində yaddaş, mənsubiyyət, dil və milli özünüdərk mövzuları xüsusi yer tutur.
İqlim böhranı da müasir mədəniyyətin əsas mövzularından biridir. Planetin gələcəyi ilə bağlı narahatlıqlar incəsənətdə, kinoda və ədəbiyyatda geniş əks olunur. Lakin bu mövzu da son nəticədə insanın gələcəyi və onun dəyişən dünyadakı yeri məsələsinə bağlanır. Beləliklə, texnologiya, ekologiya və kimlik problemləri bir-biri ilə sıx əlaqəli şəkildə müasir mədəniyyətin mərkəzində dayanır.
Nəticə olaraq demək olar ki, bugünkü dünya mədəniyyətinin ən aktual mövzusu insanın sürətlə dəyişən texnoloji və qlobal dünyada öz mahiyyətini, kimliyini və mənəvi dəyərlərini qorumaq cəhdidir. Müasir mədəniyyət insanın gələcəyi haqqında düşünür və belə bir sual verir: texnologiyanın həyatımızı dəyişdirdiyi bir dövrdə insan olaraq qalmağın mənası nədir? Məhz bu sual XXI əsr mədəniyyətinin əsas ideya xəttini təşkil edir.
imza.info