XXI əsrin ikinci rübünə qədəm qoyan dünya ədəbiyyatı yeni çağırışlarla üz-üzədir. Əgər XX əsrin romanlarında müharibələr, ideoloji qarşıdurmalar və fərdin daxili böhranı əsas mövzulardan idisə, bu gün bəşəriyyəti narahat edən ən böyük məsələlərdən biri iqlim dəyişikliyi və onun insan həyatına təsiridir. Məhz buna görə də müasir dünya romançılığında ən aktual mövzu iqlim böhranı, ekoloji fəlakətlər və bu proseslərin insan taleyində yaratdığı dəyişikliklər hesab olunur.
Son illərdə dünya ədəbiyyatında “Climate Fiction” və ya qısaca “Cli-Fi” adlanan yeni bir istiqamət formalaşmışdır. Bu romanlar yalnız təbiətin məhvindən danışmır; onlar insanların dəyişən dünyaya necə uyğunlaşdığını, məcburi köç etdiyini, yeni sosial münasibətlər qurduğunu və gələcəyə dair ümidlərini necə qoruduğunu araşdırır. Ədəbiyyatşünaslar qeyd edirlər ki, iqlim mövzusu artıq elmi fantastikanın sərhədlərini aşaraq müasir realist romanın ayrılmaz hissəsinə çevrilmişdir.
Bu mövzunun aktuallığı təsadüfi deyil. Qlobal istiləşmə, quraqlıqlar, meşə yanğınları, daşqınlar və dəniz səviyyəsinin qalxması milyonlarla insanın həyatına təsir göstərir. Roman yazıçıları bu hadisələri sadəcə statistik məlumat kimi deyil, insan taleləri üzərindən təqdim etməyə çalışırlar. Beləliklə, oxucu ekoloji böhranın yalnız təbiət problemi deyil, həm də mənəvi, sosial və siyasi problem olduğunu dərk edir.
Müasir romanlarda iqlim böhranı çox vaxt miqrasiya problemi ilə birlikdə təqdim edilir. İnsanlar yaşadıqları torpaqları tərk etməyə məcbur olur, yeni məkanlarda öz kimliklərini qorumağa çalışırlar. Bu səbəbdən “ev”, “vətən”, “aidiyyət” kimi anlayışlar yenidən mənalandırılır. Bir çox tədqiqatlar göstərir ki, iqlim səbəbli miqrasiya müasir ədəbiyyatın əsas süjet xəttinə çevrilməkdədir.
Digər tərəfdən, süni intellektin sürətli inkişafı da müasir romançılıqda yeni suallar doğurur. Yazıçılar insan və texnologiya münasibətlərini, həqiqət anlayışının dəyişməsini və gələcəyin etik problemlərini araşdırırlar. Bununla belə, bu mövzu çox vaxt iqlim böhranı ilə birlikdə təqdim olunur; çünki hər iki məsələ insanlığın gələcəyi ilə bağlıdır.
Nəticə etibarilə, bugünkü dünya romançılığının mərkəzində insanın dəyişən planetdə yaşamaq mübarizəsi dayanır. İqlim böhranı, miqrasiya, texnologiya və insan kimliyi kimi mövzular bir-biri ilə sıx bağlı şəkildə işlənir. Müasir roman artıq yalnız fərdi taleləri deyil, bütöv bəşəriyyətin gələcəyini düşünən bir sənət növünə çevrilmişdir. Buna görə də XXI əsrin ən aktual roman mövzusu “iqlim böhranı fonunda insanın gələcək taleyi” kimi xarakterizə oluna bilər.
imza.info