İnsanlıq tarixində dünyanı anlamaq cəhdləri minilliklər boyu miflər, əfsanələr və dini inanclar vasitəsilə izah olunurdu. Lakin eramızdan əvvəl VI əsrdə yaşamış bir şəxs hadisələrə fərqli yanaşaraq təbiəti və kainatı ağıl yolu ilə izah etməyə çalışdı. Bu şəxs qədim yunan mütəfəkkiri Fales idi. Tarixçilərin və fəlsəfə tədqiqatçılarının böyük əksəriyyəti onu Qərb fəlsəfəsinin ilk filosofu hesab edir.
Fales təxminən e.ə. 624-cü ildə qədim İoniyanın mühüm şəhərlərindən biri olan Miletdə anadan olub. O dövrün ən savadlı insanlarından sayılan Fales təkcə filosof deyil, həm də riyaziyyatçı, astronom və dövlət xadimi idi. Müxtəlif ölkələrə səyahət edir, qədim xalqların elm və biliklərini öyrənirdi.
Qədim mənbələrdə onun Günəş tutulmasını əvvəlcədən proqnozlaşdırdığı, həndəsə sahəsində mühüm biliklərə sahib olduğu və müxtəlif elmi müşahidələr apardığı qeyd olunur.
Falesdən əvvəl insanlar təbiət hadisələrini əsasən tanrıların iradəsi ilə əlaqələndirirdilər. Fales isə ilk dəfə olaraq kainatın və təbiətin yaranışını mifoloji deyil, məntiqi və müşahidəyə əsaslanan izahlarla açıqlamağa çalışdı. Məhz bu yanaşma fəlsəfənin və elmi düşüncənin başlanğıcı hesab edilir.
O, belə bir sual irəli sürmüşdü: “Kainatın əsasında duran ilkin maddə nədir?” Fales bu sualın cavabı kimi suyu göstərirdi. Onun fikrincə, bütün canlılar və əşyalar sudan yaranır və yenidən suya qayıdır. Bu fikir müasir elm baxımından doğru hesab edilməsə də, vacib olan nəticə deyil, məsələyə yanaşma üsulu idi. Fales ilk dəfə hadisələri fövqəltəbii qüvvələrə deyil, təbiətin öz qanunlarına əsaslanaraq izah etməyə çalışmışdı.
Falesin ən böyük xidməti insanları düşünməyə və sual verməyə təşviq etməsi idi. O, müşahidə, məntiq və araşdırmanı bilik əldə etməyin əsas yolu hesab edirdi. Sonralar onun davamçıları olan Anaksimandr və digər yunan mütəfəkkirləri bu yolu davam etdirərək fəlsəfənin inkişafına böyük töhfələr verdilər.
Bir çox tarixçilər Falesi təkcə ilk filosof deyil, həm də ilk elm adamlarından biri hesab edirlər. Çünki o, astronomiya, riyaziyyat və təbiət elmləri sahəsində araşdırmalar apararaq biliklərin sistemləşdirilməsinə çalışmışdı.
Falesin öz əsərləri günümüzə gəlib çatmasa da, onun ideyaları sonrakı filosoflar vasitəsilə qorunub saxlanılıb. Aristotel onu təbiətin əsas prinsiplərini araşdıran ilk mütəfəkkir kimi təqdim etmişdir. Bu səbəbdən Fales tarixdə fəlsəfi düşüncənin banilərindən biri kimi qəbul olunur.
Fales insanlıq tarixində düşüncə tərzini dəyişdirən şəxsiyyətlərdən biridir. O, insanların dünyaya baxışını miflərdən məntiqə, inanclardan araşdırmaya doğru yönəltdi. Bu gün fəlsəfə, elm və rasional düşüncə haqqında danışarkən, həmin yolun başlanğıcında duran ilk adlardan biri məhz Miletli Falesdir. Onun irsi göstərir ki, böyük dəyişikliklər bəzən sadəcə bir sualla başlayır: “Bu necə baş verir?
imza.info