Qədim yunan fəlsəfəsinin tarixində Anaksimandr xüsusi yer tutur. O, yalnız filosof deyil, həm də astronom, coğrafiyaşünas və təbiət tədqiqatçısı idi. Falesdən sonra kainatın quruluşunu və təbiətin qanunlarını araşdırmağa çalışan ilk mütəfəkkirlərdən biri kimi tanınır.
Anaksimandr təxminən e.ə. 610-cu ildə qədim Yunanıstanın Milet şəhərində anadan olub. O, Falesin yetirməsi və davamçısı hesab edilir. Yaşadığı dövrdə Milet şəhəri elm və düşüncə mərkəzlərindən biri idi və burada fəlsəfi fikrin ilk məktəbi formalaşmışdı.
Anaksimandr həyatını əsasən təbiətin, kainatın və insanın mənşəyinin öyrənilməsinə həsr etmişdi. O, müşahidələrə və məntiqə əsaslanan düşüncə tərzini inkişaf etdirərək fəlsəfəni yeni mərhələyə çıxardı.
Tarixçilərin fikrincə, Anaksimandr Qərb fəlsəfə tarixində ilk yazılı fəlsəfi əsərin müəlliflərindən biri olub. Onun “Təbiət haqqında” adlı əsəri tam şəkildə günümüzə çatmasa da, bəzi parçaları sonrakı müəlliflər tərəfindən qorunub saxlanılıb.
Bu səbəbdən o, yalnız filosof deyil, həm də ilk fəlsəfi mətn müəlliflərindən biri hesab edilir.
Fales kainatın əsasını su hesab edirdisə, Anaksimandr bu fikirlə razılaşmırdı. O düşünürdü ki, kainatın başlanğıcı konkret bir maddə deyil.
Bu məqsədlə o, “apeyron” anlayışını irəli sürdü. Apeyron qədim yunan dilində “sonsuz”, “sərhədsiz” və “müəyyən forması olmayan başlanğıc” mənasını verir.
Anaksimandrın fikrincə, bütün varlıqlar bu sonsuz başlanğıcdan yaranır və zamanla yenidən ona qayıdırlar. Bu nəzəriyyə fəlsəfə tarixində ilk abstrakt metafizik konsepsiyalardan biri hesab olunur.
Anaksimandr dövrü üçün olduqca cəsarətli elmi fikirlər irəli sürmüşdü. O hesab edirdi ki, Yer boşluqda dayanır və onu heç bir dayağın saxlamasına ehtiyac yoxdur. Bu fikir həmin dövrün təsəvvürləri üçün inqilabi idi.
Filosof Günəş, Ay və ulduzların hərəkəti haqqında da nəzəriyyələr irəli sürmüş, kainatın quruluşunu izah etməyə çalışmışdı.
Coğrafiya və elm sahəsində xidmətləri
Anaksimandrın adı ilk dünya xəritələrindən birinin hazırlanması ilə də əlaqələndirilir. Qədim müəlliflərin məlumatına görə, o, insanların yaşadığı dünyanın xəritəsini tərtib etmişdi.
Bundan başqa, vaxtın ölçülməsi üçün günəş saatından istifadəni təkmilləşdirdiyi də qeyd olunur.
Anaksimandrın ən diqqətçəkən ideyalarından biri canlıların mənşəyi ilə bağlı idi. O hesab edirdi ki, ilk canlılar suda yaranıb və insanlar da ilkin mərhələdə başqa canlılardan inkişaf edərək formalaşıblar.
Bu fikir müasir təkamül nəzəriyyəsi olmasa da, canlıların inkişafı barədə ilk rasional izahlardan biri kimi qiymətləndirilir.
Anaksimandr Falesin başladığı rasional düşüncə ənənəsini daha da inkişaf etdirdi. O, təbiət hadisələrini mifoloji izahlarla deyil, məntiq və müşahidə yolu ilə anlamağa çalışırdı.
Bu xüsusiyyətinə görə o, fəlsəfə və elmin formalaşmasında mühüm rol oynamış şəxsiyyətlərdən biri hesab olunur.
Anaksimandr qədim dünyanın ən böyük mütəfəkkirlərindən biri idi. O, insan düşüncəsini konkret maddələrdən abstrakt anlayışlara doğru istiqamətləndirdi, kainatın mənşəyi, Yerin quruluşu və canlıların yaranması kimi fundamental suallara cavab axtardı.
Bu gün onun adı Fales, Anaksimen və digər erkən yunan filosofları ilə birlikdə dünya fəlsəfəsinin təməlini qoyan şəxsiyyətlər sırasında çəkilir.
imza.info