{"id":492,"date":"2026-04-15T00:34:44","date_gmt":"2026-04-14T20:34:44","guid":{"rendered":"https:\/\/imzanesrlerevi.az\/?p=492"},"modified":"2026-04-15T00:36:17","modified_gmt":"2026-04-14T20:36:17","slug":"xan%c9%99mir-telmanoglu-bilgisayarin-klassikl%c9%99r%c9%99-qarsi-sidd%c9%99ti","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/imza.info\/?p=492","title":{"rendered":"Xan\u0259mir Telmano\u011flu: Bilgisayar\u0131n klassikl\u0259r\u0259 qar\u015f\u0131 \u015fidd\u0259ti"},"content":{"rendered":"<p>&nbsp;<\/p>\n<p>Ey dili qafil fil faili m\u0259chul fani f&#8230;<\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<p>Derl\u0259r,<\/p>\n<p>Unudulmu\u015f oxucu,<\/p>\n<p>Dijital-r\u0259q\u0259ms\u0259l d\u00f6n\u0259md\u0259 \u0259d\u0259biyyatda, \u015feird\u0259 s\u00f6zl\u0259ri s\u0131radan \u00e7\u0131xar\u0131b terminologiyalara yer ver\u0259c\u0259k. Daha \u015faqq\u0131ldayan qafiy\u0259l\u0259r\u0259 o q\u0259d\u0259r d\u0259 yer qalmayacaq \u015feird\u0259. M\u0259n onda bilmir\u0259m ki, bizim bu \u015fairl\u0259r n\u0259 ed\u0259c\u0259k, hans\u0131 z\u00fclml\u0259 \u00fczl\u0259\u015f\u0259c\u0259kl\u0259r. H\u0259l\u0259 bu f\u0259nalar\u0131n t\u0259sirin\u0259 qap\u0131lan, toruna d\u00fc\u015f\u0259n g\u0259l\u0259c\u0259k g\u0259nc qur\u015faq \u015fairl\u0259rin taleyinin nec\u0259 olaca\u011f\u0131n\u0131 demir\u0259m.\u00a0 Onlar da S.Vur\u011funu, M.Rahimi, S.R\u00fcst\u0259mi, H.Arifi, \u018f. Tud\u0259ni, B.Az\u0259ro\u011flunu, N.X\u0259zrini v\u0259 ba\u015fqalar\u0131n\u0131 oxuyub eyni t\u0259b v\u0259 qabiliyy\u0259tl\u0259 \u015feir yazma\u011fa \u00e7al\u0131\u015fark\u0259n, d\u00fc\u015f\u0259c\u0259kl\u0259ri v\u0259ziyy\u0259t son d\u0259r\u0259c\u0259 \u00fcz\u00fcc\u00fc g\u0259lir adama. O yaz\u0131lar\u0131 q\u0259l\u0259ml\u0259 d\u0259 yazsalar , y\u0259qin o zaman\u0131n \u0259ll\u0259rind\u0259ki q\u0259l\u0259m bel\u0259 o \u015feirl\u0259ri, m\u00f6vzular\u0131, m\u00f6vzulara s\u0259rf edil\u0259n s\u00f6zl\u0259ri q\u0259bul ed\u0259 bilm\u0259y\u0259c\u0259k, d\u0259st\u0259kl\u0259m\u0259y\u0259c\u0259k. H\u0259l\u0259 m\u0259n bilgisayarlar\u0131n guya onlara qar\u015f\u0131 ed\u0259c\u0259kl\u0259ri sayq\u0131s\u0131zl\u0131qdan dan\u0131\u015fmaq ist\u0259mir\u0259m.<\/p>\n<p>M\u0259s\u0259l\u0259n, dey\u0259k ki, bir \u015fair , \u201cdey\u0259s\u0259n bizim fikirl\u0259r \u00fcst \u00fcst\u0259 d\u00fc\u015f\u00fcr\u201d,\u00a0 yerin\u0259, qay\u0131d\u0131b yazsa ki, \u201cbizim frekanslar k\u0259si\u015fir\u201d, k\u00fctl\u0259nin\u00a0 a\u011fz\u0131 n\u0259di ki, bu \u015feiri \u0259zb\u0259rl\u0259m\u0259sin.<\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<p>Derl\u0259r,<\/p>\n<p>Unudulmu\u015f oxucu,<\/p>\n<p>Yaxut biri yazsa ki, \u201cdiskonfort t\u0259may\u00fcll\u0259rd\u0259 intuitiv diffuziyam\u201d, yen\u0259 xalq\u0131n h\u00fcn\u0259ri n\u0259dir ki, oxumas\u0131n bu misran\u0131. \u00dcst\u0259lik d\u0259, bu misran\u0131n qafiy\u0259si tutulub n\u00f6vb\u0259ti misra z\u00fchur ets\u0259, g\u0259l indi bu \u015feiri oxuma g\u00f6r\u00fcm nec\u0259 oxumuyasan:<\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<p>\u201cdiskonfort t\u0259may\u00fcll\u0259rd\u0259 intuitiv diffuziyam<\/p>\n<p>g\u00f6zl\u0259rimin qi\u015fas\u0131nda implantet uziy\u0259m\u201d<\/p>\n<p>Yaxut, bir \u015fair d\u0259 yerind\u0259n qalx\u0131b, bel\u0259 bir \u015feir d\u0259 yaza bil\u0259r da:<\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<p>\u201cdiskriminativ eleksiya t\u0259siri<\/p>\n<p>arxeloji geopolitik massivi<\/p>\n<p>qalatikalar aras\u0131 kassiri<\/p>\n<p>neandertal<\/p>\n<p>postportal ke\u00e7ir\u0259nd\u0259 bil\u0259rs\u0259n (g\u00f6r\u0259rs\u0259n*)<\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<p>H\u0259tta bu gedi\u015fatlar\u0131n \u0259d\u0259biyyat\u0131m\u0131zda b\u00f6y\u00fck v\u0259 balaca q\u0131\u011f\u0131lc\u0131mlar\u0131, \u0259n\u0259n\u0259si oldu\u011funu da daqnm\u0131ram. B\u00f6y\u00fck m\u0259nada Nizaminin, F\u00fczuli v\u0259 N\u0259siminin \u0259r\u0259b, fars dill\u0259rind\u0259 yazmalar\u0131, A.\u018fl\u0259sg\u0259rin is\u0259 \u201cpa\u015fol mal\u00e7ik idi duraq, s\u0259ni verr\u0259m podsuda\u201d misras\u0131 da ki\u00e7ik m\u0259nada bir \u00f6rn\u0259kdir. M.\u018f.Sabird\u0259n, M.C\u0259lild\u0259n is\u0259 he\u00e7 s\u00f6z salm\u0131ram.<\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<p>Bir s\u00f6zl\u0259, bu n\u00fcmun\u0259l\u0259rin say &#8211; hesab\u0131n\u0131 art\u0131rmaq m\u00fcmk\u00fcnd\u00fcr. B\u0259s o zaman yaz\u0131lacaq \u015feirl\u0259rin dili dijital-r\u0259q\u0259ms\u0259l t\u0259f\u0259kk\u00fcr\u0259 \u0259saslanacaqsa, o yaz\u0131lan \u015feir hans\u0131 etnosun, m\u0259d\u0259niyy\u0259tin D\u0130L\u0130N\u0130N \u015feiri, \u0259s\u0259ri olacaq? Dijital-texnoloji t\u0259f\u0259kk\u00fcr\u00fcn g\u0259tirdiyi z\u0259rur\u0259tin t\u0259labat\u0131nca bir d\u0259 \u015feirl\u0259rin terml\u0259rl\u0259, terminologiyalarla yaz\u0131ld\u0131\u011f\u0131n\u0131 asanl\u0131qla g\u00f6r\u0259c\u0259ksiniz.<\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<p>Derl\u0259r,<\/p>\n<p>Unudulmu\u015f oxucu,<\/p>\n<p>Bu g\u00fcn bu terminologiyalar\u0131n \u0259sas\u0131n\u0131 lat\u0131n -yunan-ingilis m\u0259n\u015f\u0259li s\u00f6zl\u0259r olu\u015fdurur. \u018fks\u0259r terminologiyalar\u0131n g\u00f6st\u0259ricisi is\u0259 lat\u0131n dili k\u00f6k\u0259nli olmas\u0131yla \u00fcz\u0259 \u00e7\u0131xacaq. Dem\u0259k , Az\u0259rbaycan\u0131n Qazax rayonundan olan \u015eirm\u0259mm\u0259d D\u0259liqanl\u0131yev, C\u0259lilalabaddan Sevdimal\u0131 Ultimatumzad\u0259, Qubadl\u0131-La\u00e7\u0131n rayonundan Mustux \u0130nqlabsoyun yazaca\u011f\u0131 \u015feirl\u0259r: &#8211; qo\u015fma, g\u0259rayl\u0131, t\u0259cnis, bayat\u0131 kimi \u015feirl\u0259ri bu terminologiyalara ayaq uydurmaq zorunda qalacaq. Niy\u0259? \u00c7\u00fcnki g\u0259l\u0259c\u0259yin toplumu indiki k\u00fctl\u0259 olmayacaq. Onlar, g\u0259l\u0259c\u0259yin g\u0259ncind\u0259n qocas\u0131na kimi eyni s\u0259viyy\u0259 v\u0259 eyni d\u00fc\u015f\u00fcnc\u0259, t\u0259f\u0259kk\u00fcr \u00fcsuluna uy\u011fun formatlanaraq m\u00fcasir bilin\u0259n d\u00f6n\u0259ml\u0259rini \u00f6z z\u0259man\u0259si hesab ed\u0259c\u0259kl\u0259r. O vaxt m\u00fcasir bildikl\u0259ri d\u00f6n\u0259mi \u00f6z\u00a0 zamanlar\u0131 hesab etm\u0259l\u0259rin\u0259 g\u00f6r\u0259, onlar\u0131n \u00fcnsiyy\u0259tind\u0259 zaman\u0131n s\u00f6zl\u0259rini-daha do\u011frusu s\u00f6zl\u0259rin yerind\u0259 texnoloji \u00e7a\u011f s\u0259b\u0259bind\u0259n terminologiyalar a\u015f\u0131b da\u015facaq, \u00e7a\u011flayacaq. G\u0259l g\u00f6r o terminl\u0259rl\u0259-q\u0259dim\u00a0 lat\u0131n, b\u0259z\u0259n yunana dilind\u0259 olan o\u00a0 s\u00f6z-terminl\u0259rl\u0259 bizim \u015fairl\u0259r, h\u0259l\u0259 a\u015f\u0131qlar hans\u0131 p\u0259stahlardan \u00e7\u0131xmayacaqlar ki?<\/p>\n<p>Ay\u0259, bu xalq\u0131n \u0259n b\u00f6y\u00fck \u015fairi traxtora, mersedes\u0259 \u015feir yaz\u0131b, s\u0259n n\u0259d\u0259n dan\u0131\u015f\u0131rsan. H\u0259l\u0259 m\u0259n Baykal Amur Magistraldan, Marten sobalar\u0131ndan, reaktiv raketl\u0259rd\u0259n, televizor v\u0259 soyuducudan yaz\u0131lan ne\u00e7\u0259 &#8211; ne\u00e7\u0259 \u015fairl\u0259rin ne\u00e7\u0259 &#8211;\u00a0 ne\u00e7\u0259 \u015feirl\u0259rdind\u0259n dan\u0131\u015fm\u0131ram.<\/p>\n<p>Dem\u0259k, g\u0259l\u0259c\u0259yin Az\u0259rbaycan \u015fairinin dili n\u0259 \u0259r\u0259b, n\u0259 fars, n\u0259 t\u00fcrk, n\u0259 rus , n\u0259 ingilis dili olmaycaq. G\u0259l\u0259c\u0259yin Az\u0259rbaycan v\u0259 d\u00fcnya \u015fairl\u0259rinin \u0259d\u0259bi dili d\u0259 yunan-lat\u0131n dili olacaq. Onda erm\u0259ni \u015fairl\u0259rinin \u0259s\u0259rl\u0259rini d\u0259 \u00fcr\u0259yi ist\u0259y\u0259n orjinaldan oxuyacaqd\u0131r. El\u0259c\u0259 d\u0259, t\u0259rc\u00fcm\u0259 s\u0259n\u0259ti d\u0259 ortal\u0131qdan toza d\u00f6n\u00fcb uzaqla\u015facaq, eyni dil areal\u0131nda b\u00fct\u00fcn b\u0259\u015f\u0259r \u2013 yer k\u00fcr\u0259sinin \u015fairl\u0259ri \u00f6z azad m\u0259tnl\u0259rini yaz\u0131b bizi a\u011f g\u00fcn\u0259 \u00e7\u0131xaracaqlar.<\/p>\n<p>Dar\u0131xma, bir d\u0259 g\u00f6rd\u00fcn N\u0259siminin, F\u00fczulinin divanlar\u0131n\u0131 \u00e7a\u011fda\u015f dil\u0259: &#8211; yunan-lat\u0131n dilin\u0259 \u00e7evirm\u0259 imkan\u0131 v\u0259 \u015f\u0259raiti v\u0259 ehtiyac\u0131 da oldu. Bu \u0259lb\u0259tt\u0259, ehtimald\u0131. Ancaq olsa, pis olmazd\u0131 q\u0259na\u0259tin\u0259 d\u0259 g\u0259l\u0259c\u0259yiniz istina deyil.<\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>&nbsp; Ey dili qafil fil faili m\u0259chul fani f&#8230; &nbsp; Derl\u0259r, Unudulmu\u015f oxucu, Dijital-r\u0259q\u0259ms\u0259l d\u00f6n\u0259md\u0259 \u0259d\u0259biyyatda, \u015feird\u0259 s\u00f6zl\u0259ri s\u0131radan \u00e7\u0131xar\u0131b terminologiyalara yer ver\u0259c\u0259k. Daha \u015faqq\u0131ldayan qafiy\u0259l\u0259r\u0259 o q\u0259d\u0259r d\u0259 yer qalmayacaq \u015feird\u0259. M\u0259n onda bilmir\u0259m ki, bizim bu \u015fairl\u0259r n\u0259 ed\u0259c\u0259k, hans\u0131 z\u00fclml\u0259 \u00fczl\u0259\u015f\u0259c\u0259kl\u0259r. H\u0259l\u0259 bu f\u0259nalar\u0131n t\u0259sirin\u0259 qap\u0131lan, toruna d\u00fc\u015f\u0259n g\u0259l\u0259c\u0259k g\u0259nc qur\u015faq \u015fairl\u0259rin [&hellip;]<\/p>\n","protected":false},"author":2,"featured_media":467,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[43],"tags":[],"class_list":["post-492","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-kos"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/imza.info\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/492","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/imza.info\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/imza.info\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/imza.info\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/2"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/imza.info\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=492"}],"version-history":[{"count":2,"href":"https:\/\/imza.info\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/492\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":494,"href":"https:\/\/imza.info\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/492\/revisions\/494"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/imza.info\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/media\/467"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/imza.info\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=492"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/imza.info\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=492"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/imza.info\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=492"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}