{"id":2470,"date":"2026-10-09T00:27:35","date_gmt":"2026-10-08T20:27:35","guid":{"rendered":"https:\/\/imza.info\/?p=2470"},"modified":"2026-10-09T00:27:40","modified_gmt":"2026-10-08T20:27:40","slug":"qafqaz-albaniyasinin-xacinin-xristian-xacindan-ferqi-ne-idi","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/imza.info\/?p=2470","title":{"rendered":"QAFQAZ ALBAN\u0130YASININ XA\u00c7ININ XR\u0130ST\u0130AN XA\u00c7INDAN F\u018fRQ\u0130 N\u018f \u0130D\u0130"},"content":{"rendered":"<p>Qafqaz Albaniyas\u0131n\u0131n xristian irsi haqq\u0131nda dan\u0131\u015fark\u0259n tez-tez \u201cAlban xa\u00e7\u0131\u201d ifad\u0259si i\u015fl\u0259dilir. Lakin burada m\u00fch\u00fcm bir m\u0259s\u0259l\u0259 var: Qafqaz Albaniyas\u0131nda istifad\u0259 olunan xa\u00e7\u0131n xristianl\u0131\u011f\u0131n \u00fcmumi simvolu olan xa\u00e7dan tamamil\u0259 f\u0259rqli, ayr\u0131ca dini simvol oldu\u011funu s\u00f6yl\u0259m\u0259k elmi bax\u0131mdan d\u00fczg\u00fcn deyil. Xa\u00e7 xristianl\u0131\u011f\u0131n \u0259sas simvoludur v\u0259 Alban kils\u0259si d\u0259 h\u0259min \u00fcmumi xristian simvolikas\u0131n\u0131n i\u00e7ind\u0259 formala\u015f\u0131b.<\/p>\n<p>F\u0259rq daha \u00e7ox xa\u00e7\u0131n b\u0259dii i\u015fl\u0259nm\u0259si, memarl\u0131qda t\u0259tbiqi, ornamentl\u0259ri, da\u015f \u00fcz\u0259rind\u0259 t\u0259sviri v\u0259 yerli s\u0259n\u0259t \u0259n\u0259n\u0259l\u0259ri il\u0259 ba\u011fl\u0131d\u0131r.<\/p>\n<p>Qafqaz Albaniyas\u0131 q\u0259dim v\u0259 erk\u0259n orta \u0259srl\u0259rd\u0259 C\u0259nubi Qafqaz\u0131n \u015f\u0259rq hiss\u0259sind\u0259 m\u00f6vcud olmu\u015f d\u00f6vl\u0259tl\u0259rd\u0259n biri idi. Xristianl\u0131\u011f\u0131n Albaniyada yay\u0131lmas\u0131 \u0259n\u0259n\u0259vi olaraq IV \u0259srl\u0259 \u0259laq\u0259l\u0259ndirilir. Alban kils\u0259sinin formala\u015fmas\u0131nda Yerus\u0259lim, Suriya v\u0259 Erm\u0259nistan xristian m\u0259rk\u0259zl\u0259ri il\u0259 \u0259laq\u0259l\u0259r m\u00fch\u00fcm rol oynay\u0131b.<\/p>\n<p>Alban xristianl\u0131\u011f\u0131n\u0131n \u00f6z dini t\u0259\u015fkilat\u0131, yepiskopluqlar\u0131 v\u0259 sonrak\u0131 d\u00f6vrl\u0259rd\u0259 \u00f6z\u00fcn\u0259m\u0259xsus kils\u0259 \u0259n\u0259n\u0259l\u0259ri yaran\u0131b. Bu dini-m\u0259d\u0259ni m\u00fchitd\u0259 xa\u00e7 da \u0259sas m\u00fcq\u0259dd\u0259s simvollardan biri olub.<\/p>\n<p>\u018fsas m\u0259s\u0259l\u0259 budur: xristianl\u0131qda xa\u00e7\u0131n yaln\u0131z bir standart qrafik formas\u0131 yoxdur. Katolik, pravoslav, erm\u0259ni, s\u00fcryani, kopt, g\u00fcrc\u00fc v\u0259 dig\u0259r xristian \u0259n\u0259n\u0259l\u0259rind\u0259 xa\u00e7 m\u00fcxt\u0259lif formalarda t\u0259svir edil\u0259 bil\u0259r.<\/p>\n<p>Qafqaz Albaniyas\u0131nda da xa\u00e7\u0131n m\u00fcxt\u0259lif b\u0259dii formalar\u0131na rast g\u0259linir. Da\u015f xa\u00e7lar, xa\u00e7 t\u0259svirl\u0259ri, xa\u00e7l\u0131 ornamentl\u0259r v\u0259 memarl\u0131q elementl\u0259ri m\u00fcxt\u0259lif d\u00f6vrl\u0259rd\u0259 f\u0259rqli \u015f\u0259kild\u0259 i\u015fl\u0259nib.<\/p>\n<p>Buna g\u00f6r\u0259 Alban xa\u00e7\u0131n\u0131 \u201cxristian xa\u00e7\u0131ndan tamamil\u0259 ayr\u0131 xa\u00e7\u201d kimi t\u0259qdim etm\u0259k d\u00fczg\u00fcn deyil. Daha do\u011fru ifad\u0259 **\u201cQafqaz Albaniyas\u0131n\u0131n xristian s\u0259n\u0259tind\u0259 xa\u00e7\u0131n yerli formalar\u0131\u201d**d\u0131r.<\/p>\n<p>M\u00f6vzuya \u0259n \u00e7ox qar\u0131\u015fd\u0131r\u0131lan m\u0259s\u0259l\u0259l\u0259rd\u0259n biri xa\u00e7kar anlay\u0131\u015f\u0131d\u0131r. Xa\u00e7kar \u0259sas\u0259n orta \u0259sr erm\u0259ni xristian m\u0259d\u0259niyy\u0259tin\u0259 m\u0259xsus, \u00fcz\u0259rind\u0259 xa\u00e7 v\u0259 z\u0259ngin ornamentl\u0259r olan da\u015f abid\u0259 tipidir. Qafqaz Albaniyas\u0131n\u0131n xristian abid\u0259l\u0259rind\u0259 is\u0259 xa\u00e7 t\u0259svirl\u0259rinin ba\u015fqa formalarda i\u015fl\u0259nm\u0259si m\u00fcmk\u00fcnd\u00fcr.<\/p>\n<p>Bu f\u0259rqi qorumaq vacibdir. \u00c7\u00fcnki h\u0259r da\u015f \u00fcz\u0259rind\u0259ki xa\u00e7 t\u0259svirini \u201cxa\u00e7kar\u201d, h\u0259r xa\u00e7l\u0131 da\u015f\u0131 is\u0259 avtomatik olaraq \u201cAlban xa\u00e7\u0131\u201d adland\u0131rmaq tarixi terminl\u0259rin qar\u0131\u015fd\u0131r\u0131lmas\u0131na g\u0259tirib \u00e7\u0131xara bil\u0259r.<\/p>\n<p>Alban xa\u00e7\u0131n\u0131n \u0259sas x\u00fcsusiyy\u0259tl\u0259riQafqaz Albaniyas\u0131n\u0131n xristian memarl\u0131\u011f\u0131nda v\u0259 da\u015f s\u0259n\u0259tind\u0259 rast g\u0259lin\u0259n xa\u00e7 t\u0259svirl\u0259rind\u0259 bir ne\u00e7\u0259 x\u00fcsusiyy\u0259t diqq\u0259t \u00e7\u0259kir:<\/p>\n<p>Birincisi, xa\u00e7 memarl\u0131qla s\u0131x ba\u011fl\u0131d\u0131r. Kils\u0259l\u0259rin divarlar\u0131nda, giri\u015fl\u0259rind\u0259, s\u00fctun v\u0259 da\u015f elementl\u0259rind\u0259 xa\u00e7 t\u0259svirl\u0259rin\u0259 rast g\u0259linir.<\/p>\n<p>\u0130kincisi, xa\u00e7 \u00e7ox vaxt ornamentl\u0259rl\u0259 birlikd\u0259 t\u0259qdim edilir. Bitki motivl\u0259ri, h\u0259nd\u0259si nax\u0131\u015flar, dair\u0259l\u0259r v\u0259 dig\u0259r b\u0259dii elementl\u0259r xa\u00e7 kompozisiyas\u0131n\u0131 tamamlay\u0131r.<\/p>\n<p>\u00dc\u00e7\u00fcnc\u00fcs\u00fc, xa\u00e7\u0131n qollar\u0131 m\u00fcxt\u0259lif formalarda i\u015fl\u0259n\u0259 bil\u0259r. B\u0259zi n\u00fcmun\u0259l\u0259r sad\u0259 b\u0259rab\u0259rqollu xa\u00e7a, b\u0259zil\u0259ri is\u0259 uzad\u0131lm\u0131\u015f v\u0259 dekorativ formalara yax\u0131nd\u0131r.<\/p>\n<p>D\u00f6rd\u00fcnc\u00fcs\u00fc, xa\u00e7 b\u0259z\u0259n dair\u0259vi v\u0259 ya bitki motivl\u0259ri il\u0259 birl\u0259\u015fdirilir. Bu tip kompozisiyalar erk\u0259n v\u0259 orta \u0259sr xristian s\u0259n\u0259tind\u0259 \u00fcmumiyy\u0259tl\u0259 geni\u015f yay\u0131lm\u0131\u015fd\u0131 v\u0259 yaln\u0131z Albaniyaya m\u0259xsus deyildi.<\/p>\n<p>Xristianl\u0131\u011f\u0131n \u0259n geni\u015f yay\u0131lm\u0131\u015f xa\u00e7 formalar\u0131ndan biri yuxar\u0131 hiss\u0259si q\u0131sa, a\u015fa\u011f\u0131 hiss\u0259si uzun olan lat\u0131n xa\u00e7\u0131d\u0131r. \u015e\u0259rqi xristian \u0259n\u0259n\u0259l\u0259rind\u0259 is\u0259 m\u00fcxt\u0259lif ba\u015fqa formalar m\u00f6vcuddur.<\/p>\n<p>Pravoslav \u0259n\u0259n\u0259sind\u0259 x\u00fcsusil\u0259 s\u0259kkizgu\u015f\u0259li xa\u00e7 tan\u0131n\u0131r. Burada \u0259sas \u015faquli v\u0259 \u00fcf\u00fcqi qollarla yana\u015f\u0131, \u0130san\u0131n ba\u015f\u0131n\u0131n \u00fcz\u0259rind\u0259ki l\u00f6vh\u0259ni v\u0259 ayaqlar\u0131n\u0131n dayand\u0131\u011f\u0131 alt \u00e7ubu\u011fu ifad\u0259 ed\u0259n \u0259lav\u0259 x\u0259tl\u0259r d\u0259 ola bil\u0259r.<\/p>\n<p>Erm\u0259ni xristian s\u0259n\u0259tind\u0259 is\u0259 xa\u00e7 \u00e7ox vaxt z\u0259ngin ornamentl\u0259rl\u0259 \u0259hat\u0259 olunur. G\u00fcrc\u00fc xristian s\u0259n\u0259tind\u0259 d\u0259 m\u00fcxt\u0259lif xa\u00e7 formalar\u0131 v\u0259 dekorativ \u00fcslublar m\u00f6vcuddur.<\/p>\n<p>Dem\u0259li, \u201cxristian xa\u00e7\u0131\u201d vahid qrafik \u015f\u0259kil deyil. Onun m\u00fcxt\u0259lif co\u011frafiyalarda v\u0259 kils\u0259 \u0259n\u0259n\u0259l\u0259rind\u0259 \u00e7oxsayl\u0131 formalar\u0131 var.<\/p>\n<p>\u018fsas f\u0259rq xa\u00e7\u0131n dini m\u0259nas\u0131nda deyil, onun yerli s\u0259n\u0259t v\u0259 memarl\u0131q m\u00fchitind\u0259 ifad\u0259 olunmas\u0131ndad\u0131r.<\/p>\n<p>Qafqaz Albaniyas\u0131n\u0131n xristian s\u0259n\u0259ti yerli Qafqaz \u0259n\u0259n\u0259l\u0259ri, Yax\u0131n \u015e\u0259rq xristian s\u0259n\u0259ti v\u0259 b\u00f6lg\u0259d\u0259ki dig\u0259r m\u0259d\u0259ni t\u0259sirl\u0259rl\u0259 qar\u015f\u0131l\u0131ql\u0131 \u0259laq\u0259d\u0259 formala\u015f\u0131b. Buna g\u00f6r\u0259 Alban abid\u0259l\u0259rind\u0259 xa\u00e7 h\u0259m dini simvol, h\u0259m d\u0259 memarl\u0131q-b\u0259dii element kimi \u00e7\u0131x\u0131\u015f edir.<\/p>\n<p>Bu bax\u0131mdan Alban xa\u00e7\u0131n\u0131n x\u00fcsusiyy\u0259tl\u0259rini yaln\u0131z xa\u00e7\u0131n formas\u0131nda deyil, da\u015f i\u015fl\u0259m\u0259sind\u0259, ornamentl\u0259rd\u0259, kompozisiyada v\u0259 abid\u0259nin \u00fcmumi kontekstind\u0259 axtarmaq daha elmi yana\u015fmad\u0131r.<\/p>\n<p>Q\u0259dim v\u0259 orta \u0259sr xristian s\u0259n\u0259tind\u0259 xa\u00e7 \u00e7ox vaxt t\u0259k t\u0259svir olunmur. G\u00fcn\u0259\u015f, ay, \u00fcz\u00fcm salx\u0131m\u0131, yarpaq, \u00e7i\u00e7\u0259k, qu\u015f v\u0259 h\u0259nd\u0259si ornamentl\u0259r kimi elementl\u0259r xa\u00e7 kompozisiyas\u0131na daxil edil\u0259 bil\u0259r.<\/p>\n<p>\u00dcz\u00fcm v\u0259 \u00fcz\u00fcm yarpa\u011f\u0131 xristian simvolikas\u0131nda x\u00fcsusil\u0259 \u0259h\u0259miyy\u0259tlidir. Bu motiv h\u0259m \u0130ncil m\u0259tnl\u0259ri il\u0259, h\u0259m d\u0259 Qafqaz\u0131n q\u0259dim \u00fcz\u00fcm\u00e7\u00fcl\u00fck m\u0259d\u0259niyy\u0259ti il\u0259 \u0259laq\u0259l\u0259ndiril\u0259 bil\u0259r. Lakin konkret abid\u0259d\u0259ki h\u0259r ornamentin m\u0259nas\u0131n\u0131 yaln\u0131z \u00fcmumi simvolikaya \u0259saslanaraq m\u00fc\u0259yy\u0259nl\u0259\u015fdirm\u0259k olmaz; bunun \u00fc\u00e7\u00fcn h\u0259min abid\u0259nin tarixi v\u0259 arxeoloji konteksti ara\u015fd\u0131r\u0131lmal\u0131d\u0131r.<\/p>\n<p><strong>\u201cAlban xa\u00e7\u0131\u201d milli simvoldurmu?<\/strong><\/p>\n<p>Bu m\u0259s\u0259l\u0259d\u0259 d\u0259 ehtiyatl\u0131 olmaq laz\u0131md\u0131r. Xa\u00e7\u0131n \u00f6z\u00fc xristianl\u0131\u011f\u0131n \u00fcmumb\u0259\u015f\u0259ri dini simvoludur. Onu yaln\u0131z bir xalq\u0131n v\u0259 ya bir d\u00f6vl\u0259tin simvolu kimi t\u0259qdim etm\u0259k d\u00fczg\u00fcn deyil.<\/p>\n<p>Lakin Qafqaz Albaniyas\u0131n\u0131n xristian m\u0259d\u0259niyy\u0259tind\u0259 xa\u00e7\u0131n \u00f6z\u00fcn\u0259m\u0259xsus yerli b\u0259dii formalar\u0131n\u0131n yaranmas\u0131 m\u00fcmk\u00fcnd\u00fcr v\u0259 bu formalar Alban m\u0259d\u0259ni irsinin t\u0259rkib hiss\u0259sidir.<\/p>\n<p>Ba\u015fqa s\u00f6zl\u0259, \u201cAlban xa\u00e7\u0131\u201d ifad\u0259si i\u015fl\u0259dil\u0259rk\u0259n bunun xristian xa\u00e7\u0131n\u0131n ayr\u0131ca dini n\u00f6v\u00fc deyil, Qafqaz Albaniyas\u0131n\u0131n xristian irsind\u0259 meydana \u00e7\u0131xan xa\u00e7 t\u0259svirl\u0259ri v\u0259 b\u0259dii \u0259n\u0259n\u0259l\u0259ri m\u0259nas\u0131nda i\u015fl\u0259dilm\u0259si daha d\u0259qiqdir.Qafqaz Albaniyas\u0131n\u0131n xa\u00e7\u0131n\u0131 xristianl\u0131\u011f\u0131n dig\u0259r xa\u00e7lar\u0131ndan tamamil\u0259 ayr\u0131 dini simvol kimi t\u0259qdim etm\u0259k elmi bax\u0131mdan do\u011fru deyil. Alban kils\u0259si d\u0259 \u00fcmumi xristian inanc sisteminin bir hiss\u0259si idi v\u0259 xa\u00e7 onun \u0259sas m\u00fcq\u0259dd\u0259s simvolu idi.<\/p>\n<p>F\u0259rqlilik \u0259sas\u0259n formada, ornamentd\u0259, da\u015f \u00fcz\u0259rind\u0259 i\u015fl\u0259nm\u0259 texnikas\u0131nda, memarl\u0131qda t\u0259tbiqind\u0259 v\u0259 yerli b\u0259dii \u0259n\u0259n\u0259l\u0259rd\u0259 meydana \u00e7\u0131x\u0131r.<\/p>\n<p>Bu s\u0259b\u0259bd\u0259n Qafqaz Albaniyas\u0131n\u0131n xa\u00e7lar\u0131n\u0131 \u00f6yr\u0259nm\u0259k yaln\u0131z \u201cxa\u00e7\u0131n \u015f\u0259kli nec\u0259dir?\u201d sual\u0131na cavab axtarmaq deyil. \u018fsl m\u0259s\u0259l\u0259 h\u0259min xa\u00e7lar\u0131n hans\u0131 abid\u0259d\u0259, hans\u0131 d\u00f6vrd\u0259, hans\u0131 m\u0259d\u0259ni m\u00fchitd\u0259 v\u0259 hans\u0131 dig\u0259r simvollarla birlikd\u0259 meydana g\u0259ldiyini m\u00fc\u0259yy\u0259nl\u0259\u015fdirm\u0259kdir.<\/p>\n<p>Alban xristian irsinin \u0259sl \u00f6z\u00fcn\u0259m\u0259xsuslu\u011fu d\u0259 m\u0259hz bu geni\u015f tarixi v\u0259 m\u0259d\u0259ni kontekstd\u0259 g\u00f6r\u00fcn\u00fcr.<\/p>\n<p>imza.info<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Qafqaz Albaniyas\u0131n\u0131n xristian irsi haqq\u0131nda dan\u0131\u015fark\u0259n tez-tez \u201cAlban xa\u00e7\u0131\u201d ifad\u0259si i\u015fl\u0259dilir. Lakin burada m\u00fch\u00fcm bir m\u0259s\u0259l\u0259 var: Qafqaz Albaniyas\u0131nda istifad\u0259 olunan xa\u00e7\u0131n xristianl\u0131\u011f\u0131n \u00fcmumi simvolu olan xa\u00e7dan tamamil\u0259 f\u0259rqli, ayr\u0131ca dini simvol oldu\u011funu s\u00f6yl\u0259m\u0259k elmi bax\u0131mdan d\u00fczg\u00fcn deyil. Xa\u00e7 xristianl\u0131\u011f\u0131n \u0259sas simvoludur v\u0259 Alban kils\u0259si d\u0259 h\u0259min \u00fcmumi xristian simvolikas\u0131n\u0131n i\u00e7ind\u0259 formala\u015f\u0131b. F\u0259rq daha \u00e7ox [&hellip;]<\/p>\n","protected":false},"author":2,"featured_media":2471,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[44,58,36,46],"tags":[],"class_list":["post-2470","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-dunya","category-layihlr","category-manset","category-mdniyyt"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/imza.info\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/2470","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/imza.info\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/imza.info\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/imza.info\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/2"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/imza.info\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=2470"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/imza.info\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/2470\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":2472,"href":"https:\/\/imza.info\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/2470\/revisions\/2472"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/imza.info\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/media\/2471"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/imza.info\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=2470"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/imza.info\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=2470"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/imza.info\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=2470"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}