{"id":2232,"date":"2026-06-17T12:39:59","date_gmt":"2026-06-17T08:39:59","guid":{"rendered":"https:\/\/imza.info\/?p=2232"},"modified":"2026-06-17T17:08:36","modified_gmt":"2026-06-17T13:08:36","slug":"turk-dunyasinin-edebiyyat-zirvesi","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/imza.info\/?p=2232","title":{"rendered":"T\u00dcRK D\u00dcNYASININ \u018fD\u018fB\u0130YYAT Z\u0130RV\u018fS\u0130"},"content":{"rendered":"<p>&nbsp;<\/p>\n<p>\u00c7ingiz Aytmatov (1928\u20132008) XX \u0259sr d\u00fcnya \u0259d\u0259biyyat\u0131n\u0131n \u0259n b\u00f6y\u00fck simalar\u0131ndan biri, q\u0131r\u011f\u0131z \u0259silli yaz\u0131\u00e7\u0131, diplomat v\u0259 ictimai xadimdir. O, h\u0259m q\u0131r\u011f\u0131z, h\u0259m d\u0259 rus dill\u0259rind\u0259 yazd\u0131\u011f\u0131 \u0259s\u0259rl\u0259rl\u0259 t\u0259kc\u0259 Orta Asiya \u0259d\u0259biyyat\u0131n\u0131 deyil, b\u00fct\u00f6vl\u00fckd\u0259 d\u00fcnya n\u0259srini z\u0259nginl\u0259\u015fdirmi\u015fdir. Onun yarad\u0131c\u0131l\u0131\u011f\u0131 t\u00fcrk xalqlar\u0131n\u0131n m\u0259d\u0259ni yadda\u015f\u0131n\u0131, folklorunu v\u0259 m\u0259n\u0259vi d\u00fcnyas\u0131n\u0131 universal \u0259d\u0259bi d\u0259y\u0259rl\u0259rl\u0259 birl\u0259\u015fdirir.<\/p>\n<p>\u00c7ingiz Aytmatov 1928-ci il dekabr\u0131n 12-d\u0259 Q\u0131r\u011f\u0131z\u0131stan\u0131n Talas b\u00f6lg\u0259sinin \u015e\u0259k\u0259r k\u0259ndind\u0259 anadan olub. Atas\u0131 T\u00f6rekul Aytmatov sovet repressiyalar\u0131 d\u00f6vr\u00fcnd\u0259 1938-ci ild\u0259 edam edilib. Bu hadis\u0259 onun h\u0259yat\u0131nda d\u0259rin iz buraxm\u0131\u015f v\u0259 yarad\u0131c\u0131l\u0131\u011f\u0131nda tez-tez m\u00fcraci\u0259t etdiyi m\u00f6vzulardan birin\u0259 \u00e7evrilmi\u015fdir.<\/p>\n<p>U\u015faql\u0131q ill\u0259ri \u0130kinci D\u00fcnya m\u00fcharib\u0259si d\u00f6vr\u00fcn\u0259 t\u0259sad\u00fcf edib. H\u0259l\u0259 yeniyetm\u0259 ya\u015flar\u0131nda k\u0259nd sovetind\u0259 katib i\u015fl\u0259yib, m\u00fcxt\u0259lif fiziki i\u015fl\u0259rd\u0259 \u00e7al\u0131\u015f\u0131b. Sonradan k\u0259nd t\u0259s\u0259rr\u00fcfat\u0131 v\u0259 texniki sah\u0259l\u0259r \u00fczr\u0259 t\u0259hsil alsa da, \u0259d\u0259biyyata olan mara\u011f\u0131 onu Maksim Qorki ad\u0131na \u018fd\u0259biyyat \u0130nstitutuna g\u0259tirib.<\/p>\n<p>Aytmatovun ilk \u0259s\u0259rl\u0259ri 1950-ci ill\u0259rd\u0259 \u00e7ap olunub. \u201c\u00c7\u0259tin ke\u00e7id\u201d (1956), \u201c\u00dcz-\u00fcz\u0259\u201d (1957) kimi hekay\u0259l\u0259rd\u0259n sonra 1958-ci ild\u0259 yazd\u0131\u011f\u0131 \u201cC\u0259mil\u0259\u201d \u0259s\u0259ri ona d\u00fcnya \u015f\u00f6hr\u0259ti qazand\u0131r\u0131b. Bu novella frans\u0131z \u015fairi Lui Araqon t\u0259r\u0259find\u0259n \u201cd\u00fcnyan\u0131n \u0259n g\u00f6z\u0259l sevgi hekay\u0259si\u201d kimi qiym\u0259tl\u0259ndirilib.<\/p>\n<p>1959-cu ild\u0259n etibar\u0259n o, \u201cPravda\u201d q\u0259zetind\u0259 m\u00fcxbir kimi f\u0259aliyy\u0259t g\u00f6st\u0259rib v\u0259 bu d\u00f6vrd\u0259 sovet \u0259d\u0259biyyat\u0131nda tan\u0131nma\u011fa ba\u015flay\u0131b.<\/p>\n<p>\u00c7ingiz Aytmatovun yarad\u0131c\u0131l\u0131\u011f\u0131 h\u0259m k\u0259nd h\u0259yat\u0131n\u0131, h\u0259m d\u0259 insan\u0131n m\u0259n\u0259vi-psixoloji d\u00fcnyas\u0131n\u0131 d\u0259rind\u0259n \u0259ks etdirir. Onun \u0259s\u0259rl\u0259rind\u0259 folklor, mifologiya v\u0259 m\u00fcasir h\u0259yat paralel \u015f\u0259kild\u0259 i\u015fl\u0259nir.<\/p>\n<p>\u018fn m\u0259\u015fhur \u0259s\u0259rl\u0259ri aras\u0131nda a\u015fa\u011f\u0131dak\u0131lar var:<\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<p>\u201cC\u0259mil\u0259\u201d (1958)<\/p>\n<p>\u201c\u0130lk m\u00fc\u0259llim\u201d (1962)<\/p>\n<p>\u201c\u018flvida, G\u00fclsar\u0131!\u201d (1966)<\/p>\n<p>\u201cA\u011f g\u0259mi\u201d (1970)<\/p>\n<p>\u201cG\u00fcn var \u0259sr\u0259 b\u0259rab\u0259r\u201d (1980\/1981)<\/p>\n<p>\u201cEdam k\u00f6t\u00fcy\u00fc\u201d (1986)<\/p>\n<p>X\u00fcsusil\u0259 \u201cG\u00fcn var \u0259sr\u0259 b\u0259rab\u0259r\u201d roman\u0131 onun yarad\u0131c\u0131l\u0131\u011f\u0131nda f\u0259ls\u0259fi v\u0259 kosmik d\u00fc\u015f\u00fcnc\u0259nin zirv\u0259si hesab olunur. Bu \u0259s\u0259rd\u0259 insan\u0131n yadda\u015f\u0131, zaman anlay\u0131\u015f\u0131 v\u0259 m\u0259n\u0259vi d\u0259y\u0259rl\u0259r geni\u015f f\u0259ls\u0259fi kontekstd\u0259 t\u0259qdim edilir.<\/p>\n<p>Aytmatovun \u0259s\u0259rl\u0259rind\u0259 bir ne\u00e7\u0259 \u0259sas x\u0259tt x\u00fcsusil\u0259 se\u00e7ilir:<\/p>\n<p>Folklor v\u0259 mifologiya: Q\u0131r\u011f\u0131z dastanlar\u0131 v\u0259 \u0259fsan\u0259l\u0259ri m\u00fcasir s\u00fcjetl\u0259rl\u0259 birl\u0259\u015fdirilir<\/p>\n<p>T\u0259bi\u0259t v\u0259 insan \u0259laq\u0259si: heyvanlar v\u0259 t\u0259bi\u0259t tez-tez simvolik obraz kimi \u00e7\u0131x\u0131\u015f edir<\/p>\n<p>M\u0259n\u0259vi b\u00f6hran: sovet d\u00f6vr\u00fcn\u00fcn sosial v\u0259 ideoloji d\u0259yi\u015fiklikl\u0259ri insan talel\u0259rin\u0259 t\u0259sir g\u00f6st\u0259rir<\/p>\n<p>\u0130nsanl\u0131q v\u0259 yadda\u015f: ke\u00e7mi\u015fi unutmaq v\u0259 ya qorumaq m\u00f6vzusu m\u0259rk\u0259zi yer tutur<\/p>\n<p>Bu x\u00fcsusiyy\u0259tl\u0259r onu yaln\u0131z regional deyil, qlobal \u0259d\u0259biyyat fenomenin\u0259 \u00e7evirib.<\/p>\n<p>Aytmatov t\u0259kc\u0259 yaz\u0131\u00e7\u0131 deyil, h\u0259m d\u0259 ictimai-siyasi xadim olub. O, SSR\u0130 Ali Sovetinin deputat\u0131, Yaz\u0131\u00e7\u0131lar \u0130ttifaq\u0131n\u0131n \u00fczv\u00fc v\u0259 m\u00fcxt\u0259lif beyn\u0259lxalq \u0259d\u0259bi qurumlar\u0131n i\u015ftirak\u00e7\u0131s\u0131 idi. Sovet d\u00f6vr\u00fcn\u00fcn son ill\u0259rind\u0259 Mikhail Qorba\u00e7ovun m\u00fc\u015favirl\u0259rind\u0259n biri kimi \u00e7\u0131x\u0131\u015f edib.<\/p>\n<p>1990-c\u0131 ill\u0259rd\u0259 is\u0259 Q\u0131r\u011f\u0131z\u0131stan\u0131n Avropa \u00f6lk\u0259l\u0259rind\u0259 s\u0259firi kimi f\u0259aliyy\u0259t g\u00f6st\u0259r\u0259r\u0259k diplomatik sah\u0259d\u0259 d\u0259 m\u00fch\u00fcm rol oynay\u0131b.<\/p>\n<p>\u00c7ingiz Aytmatov 2008-ci il iyunun 10-da Almaniyan\u0131n N\u00fcrnberq \u015f\u0259h\u0259rind\u0259 v\u0259fat edib. Onun v\u0259fat\u0131ndan sonra \u0259s\u0259rl\u0259ri daha geni\u015f \u015f\u0259kild\u0259 t\u0259dqiq olunma\u011fa ba\u015flan\u0131b v\u0259 bu g\u00fcn d\u0259 t\u00fcrk d\u00fcnyas\u0131n\u0131n \u0259d\u0259bi kimliyinin \u0259sas s\u00fctunlar\u0131ndan biri kimi q\u0259bul edilir.<\/p>\n<p>\u00c7ingiz Aytmatov yaln\u0131z bir yaz\u0131\u00e7\u0131 deyil, b\u00fct\u00f6v bir m\u0259d\u0259niyy\u0259tin s\u0259si, t\u00fcrk xalqlar\u0131n\u0131n ortaq m\u0259n\u0259vi yadda\u015f\u0131n\u0131n \u0259d\u0259bi ifad\u0259sidir. Onun \u0259s\u0259rl\u0259ri bu g\u00fcn d\u0259 aktuald\u0131r v\u0259 yeni n\u0259sill\u0259r\u0259 insanl\u0131q, yadda\u015f, t\u0259bi\u0259t v\u0259 m\u0259n\u0259viyyat haqq\u0131nda d\u0259rin mesajlar verir.<\/p>\n<p>\u0130mza.info<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>&nbsp; \u00c7ingiz Aytmatov (1928\u20132008) XX \u0259sr d\u00fcnya \u0259d\u0259biyyat\u0131n\u0131n \u0259n b\u00f6y\u00fck simalar\u0131ndan biri, q\u0131r\u011f\u0131z \u0259silli yaz\u0131\u00e7\u0131, diplomat v\u0259 ictimai xadimdir. O, h\u0259m q\u0131r\u011f\u0131z, h\u0259m d\u0259 rus dill\u0259rind\u0259 yazd\u0131\u011f\u0131 \u0259s\u0259rl\u0259rl\u0259 t\u0259kc\u0259 Orta Asiya \u0259d\u0259biyyat\u0131n\u0131 deyil, b\u00fct\u00f6vl\u00fckd\u0259 d\u00fcnya n\u0259srini z\u0259nginl\u0259\u015fdirmi\u015fdir. Onun yarad\u0131c\u0131l\u0131\u011f\u0131 t\u00fcrk xalqlar\u0131n\u0131n m\u0259d\u0259ni yadda\u015f\u0131n\u0131, folklorunu v\u0259 m\u0259n\u0259vi d\u00fcnyas\u0131n\u0131 universal \u0259d\u0259bi d\u0259y\u0259rl\u0259rl\u0259 birl\u0259\u015fdirir. \u00c7ingiz Aytmatov 1928-ci il [&hellip;]<\/p>\n","protected":false},"author":2,"featured_media":2233,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[42,44,58,36,46],"tags":[],"class_list":["post-2232","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-antologiya","category-dunya","category-layihlr","category-manset","category-mdniyyt"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/imza.info\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/2232","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/imza.info\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/imza.info\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/imza.info\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/2"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/imza.info\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=2232"}],"version-history":[{"count":2,"href":"https:\/\/imza.info\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/2232\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":2255,"href":"https:\/\/imza.info\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/2232\/revisions\/2255"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/imza.info\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/media\/2233"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/imza.info\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=2232"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/imza.info\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=2232"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/imza.info\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=2232"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}