{"id":2172,"date":"2026-06-12T16:04:05","date_gmt":"2026-06-12T12:04:05","guid":{"rendered":"https:\/\/imza.info\/?p=2172"},"modified":"2026-06-12T16:04:12","modified_gmt":"2026-06-12T12:04:12","slug":"islam-dusuncesinin-boyuk-mutefekkiri","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/imza.info\/?p=2172","title":{"rendered":"\u0130SLAM D\u00dc\u015e\u00dcNC\u018fS\u0130N\u0130N B\u00d6Y\u00dcK M\u00dcT\u018fF\u018fKK\u0130R\u0130"},"content":{"rendered":"<p><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" class=\"aligncenter size-medium wp-image-2173\" src=\"https:\/\/imza.info\/wp-content\/uploads\/2026\/06\/gjyu-1024x576.webp\" alt=\"\" width=\"1024\" height=\"576\" srcset=\"https:\/\/imza.info\/wp-content\/uploads\/2026\/06\/gjyu-1024x576.webp 1024w, https:\/\/imza.info\/wp-content\/uploads\/2026\/06\/gjyu-768x432.webp 768w, https:\/\/imza.info\/wp-content\/uploads\/2026\/06\/gjyu.webp 1280w\" sizes=\"auto, (max-width: 1024px) 100vw, 1024px\" \/><\/p>\n<p>\u0130slam f\u0259ls\u0259f\u0259si, ilahiyyat\u0131 v\u0259 t\u0259s\u0259vv\u00fcf tarixind\u0259 m\u00fch\u00fcm yer tutan \u0130bn Q\u0259zzali orta \u0259srl\u0259rin \u0259n n\u00fcfuzlu aliml\u0259rind\u0259n biri hesab olunur. Onun \u0259s\u0259rl\u0259ri \u0259srl\u0259r boyu \u0130slam d\u00fcnyas\u0131nda dini, f\u0259ls\u0259fi v\u0259 m\u0259n\u0259vi d\u00fc\u015f\u00fcnc\u0259nin formala\u015fmas\u0131na t\u0259sir g\u00f6st\u0259rmi\u015f, m\u00fcxt\u0259lif elm sah\u0259l\u0259rind\u0259 apar\u0131lan m\u00fczakir\u0259l\u0259rin \u0259sas qaynaqlar\u0131ndan birin\u0259 \u00e7evrilmi\u015fdir.<\/p>\n<p>Tam ad\u0131 \u018fbu H\u0259mid M\u0259h\u0259mm\u0259d ibn M\u0259h\u0259mm\u0259d \u0259l-Q\u0259zzali olan alim 1058-ci ild\u0259 Xorasan\u0131n Tus \u015f\u0259h\u0259rind\u0259 anadan olmu\u015fdur. Erk\u0259n ya\u015flar\u0131ndan elm\u0259 b\u00f6y\u00fck maraq g\u00f6st\u0259r\u0259n Q\u0259zzali d\u00f6vr\u00fcn\u00fcn tan\u0131nm\u0131\u015f aliml\u0259rind\u0259n t\u0259hsil alm\u0131\u015f, q\u0131sa m\u00fcdd\u0259td\u0259 fiqh, k\u0259lam, m\u0259ntiq v\u0259 f\u0259ls\u0259f\u0259 sah\u0259l\u0259rind\u0259 y\u00fcks\u0259k n\u00fcfuz qazanm\u0131\u015fd\u0131r.<\/p>\n<p>\u0130bn Q\u0259zzali elmi f\u0259aliyy\u0259ti d\u00f6vr\u00fcnd\u0259 m\u00fcxt\u0259lif \u015f\u0259h\u0259rl\u0259rd\u0259 d\u0259rs demi\u015f, x\u00fcsusil\u0259 Ba\u011fdaddak\u0131 Nizamiyy\u0259 m\u0259dr\u0259s\u0259sind\u0259 g\u00f6st\u0259rdiyi f\u0259aliyy\u0259tl\u0259 geni\u015f \u015f\u00f6hr\u0259t \u0259ld\u0259 etmi\u015fdir. O, yaln\u0131z dini elml\u0259rl\u0259 deyil, f\u0259ls\u0259fi fikirl\u0259rl\u0259 d\u0259 yax\u0131ndan maraqlan\u0131r, d\u00f6vr\u00fcn\u00fcn apar\u0131c\u0131 intellektual c\u0259r\u0259yanlar\u0131n\u0131 d\u0259rind\u0259n \u00f6yr\u0259nirdi.<\/p>\n<p>Alimin \u0259n m\u0259\u015fhur \u0259s\u0259rl\u0259rind\u0259n biri &#8220;\u0130hya Ulum \u0259d-Din&#8221; (&#8220;Din Elml\u0259rinin Dir\u00e7\u0259ldilm\u0259si&#8221;) hesab olunur. Bu \u0259s\u0259rd\u0259 \u0130slam\u0131n \u0259xlaqi, m\u0259n\u0259vi v\u0259 ictimai prinsipl\u0259ri geni\u015f \u015f\u0259kild\u0259 izah edilir. Kitab \u0259srl\u0259r boyu m\u00fcs\u0259lman d\u00fcnyas\u0131nda \u0259n \u00e7ox oxunan v\u0259 istinad edil\u0259n m\u0259nb\u0259l\u0259rd\u0259n biri olmu\u015fdur.<\/p>\n<p>\u0130bn Q\u0259zzali h\u0259m d\u0259 f\u0259ls\u0259fi d\u00fc\u015f\u00fcnc\u0259nin t\u0259nqid\u00e7il\u0259rind\u0259n biri kimi tan\u0131n\u0131r. Onun &#8220;T\u0259haf\u00fct \u0259l-F\u0259lasif\u0259&#8221; (&#8220;Filosoflar\u0131n Tutars\u0131zl\u0131\u011f\u0131&#8221;) \u0259s\u0259ri orta \u0259sr \u0130slam f\u0259ls\u0259f\u0259sind\u0259 m\u00fch\u00fcm d\u00f6n\u00fc\u015f n\u00f6qt\u0259si hesab edilir. Bu \u0259s\u0259rd\u0259 alim b\u0259zi filosoflar\u0131n metafizik g\u00f6r\u00fc\u015fl\u0259rini t\u0259nqid ed\u0259r\u0259k dini v\u0259 rasional d\u00fc\u015f\u00fcnc\u0259 aras\u0131ndak\u0131 m\u00fcnasib\u0259tl\u0259r\u0259 yeni yana\u015fma ortaya qoymu\u015fdur.<\/p>\n<p>Q\u0259zzalinin h\u0259yat\u0131nda m\u00fch\u00fcm m\u0259rh\u0259l\u0259l\u0259rd\u0259n biri m\u0259n\u0259vi axtar\u0131\u015f d\u00f6vr\u00fc olmu\u015fdur. O, akademik v\u0259 ictimai f\u0259aliyy\u0259tind\u0259n bir m\u00fcdd\u0259t uzaqla\u015faraq daxili kamill\u0259\u015fm\u0259 yolunu se\u00e7mi\u015f, t\u0259s\u0259vv\u00fcf\u00fcn insan\u0131n m\u0259n\u0259vi inki\u015faf\u0131ndak\u0131 rolunu ara\u015fd\u0131rm\u0131\u015fd\u0131r. Sonrak\u0131 \u0259s\u0259rl\u0259rind\u0259 bu t\u0259cr\u00fcb\u0259l\u0259rin t\u0259siri a\u00e7\u0131q \u015f\u0259kild\u0259 hiss olunur.<\/p>\n<p>\u0130bn Q\u0259zzalinin ideyalar\u0131 yaln\u0131z \u0130slam d\u00fcnyas\u0131nda deyil, Avropa intellektual m\u00fchitind\u0259 d\u0259 maraqla qar\u015f\u0131lanm\u0131\u015fd\u0131r. Onun \u0259s\u0259rl\u0259ri m\u00fcxt\u0259lif dill\u0259r\u0259 t\u0259rc\u00fcm\u0259 edilmi\u015f, f\u0259ls\u0259f\u0259, ilahiyyat v\u0259 etika sah\u0259l\u0259rind\u0259 \u00e7al\u0131\u015fan aliml\u0259r t\u0259r\u0259find\u0259n \u00f6yr\u0259nilmi\u015fdir.<\/p>\n<p>1111-ci ild\u0259 v\u0259fat ed\u0259n b\u00f6y\u00fck m\u00fct\u0259f\u0259kkir z\u0259ngin elmi v\u0259 m\u0259n\u0259vi irs qoyub. Bu g\u00fcn d\u0259 onun \u0259s\u0259rl\u0259ri d\u00fcnyan\u0131n m\u00fcxt\u0259lif universitetl\u0259rind\u0259 v\u0259 elmi m\u0259rk\u0259zl\u0259rind\u0259 ara\u015fd\u0131r\u0131l\u0131r, fikirl\u0259ri m\u00fcasir d\u00f6vrd\u0259 aktuall\u0131\u011f\u0131n\u0131 qoruyub saxlay\u0131r.<\/p>\n<p>\u0130bn Q\u0259zzalinin h\u0259yat v\u0259 yarad\u0131c\u0131l\u0131\u011f\u0131 g\u00f6st\u0259rir ki, elm, d\u00fc\u015f\u00fcnc\u0259 v\u0259 m\u0259n\u0259viyyat bir-birini tamamlayan d\u0259y\u0259rl\u0259rdir. Onun irsi yaln\u0131z \u0130slam m\u0259d\u0259niyy\u0259tinin deyil, \u00fcmumb\u0259\u015f\u0259ri intellektual tarixinin d\u0259 m\u00fch\u00fcm hiss\u0259si hesab olunur.<\/p>\n<p>imza.info<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>\u0130slam f\u0259ls\u0259f\u0259si, ilahiyyat\u0131 v\u0259 t\u0259s\u0259vv\u00fcf tarixind\u0259 m\u00fch\u00fcm yer tutan \u0130bn Q\u0259zzali orta \u0259srl\u0259rin \u0259n n\u00fcfuzlu aliml\u0259rind\u0259n biri hesab olunur. Onun \u0259s\u0259rl\u0259ri \u0259srl\u0259r boyu \u0130slam d\u00fcnyas\u0131nda dini, f\u0259ls\u0259fi v\u0259 m\u0259n\u0259vi d\u00fc\u015f\u00fcnc\u0259nin formala\u015fmas\u0131na t\u0259sir g\u00f6st\u0259rmi\u015f, m\u00fcxt\u0259lif elm sah\u0259l\u0259rind\u0259 apar\u0131lan m\u00fczakir\u0259l\u0259rin \u0259sas qaynaqlar\u0131ndan birin\u0259 \u00e7evrilmi\u015fdir. Tam ad\u0131 \u018fbu H\u0259mid M\u0259h\u0259mm\u0259d ibn M\u0259h\u0259mm\u0259d \u0259l-Q\u0259zzali olan alim 1058-ci ild\u0259 Xorasan\u0131n [&hellip;]<\/p>\n","protected":false},"author":2,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[36,46,57],"tags":[],"class_list":["post-2172","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-manset","category-mdniyyt","category-trcum-flsf"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/imza.info\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/2172","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/imza.info\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/imza.info\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/imza.info\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/2"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/imza.info\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=2172"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/imza.info\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/2172\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":2174,"href":"https:\/\/imza.info\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/2172\/revisions\/2174"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/imza.info\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=2172"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/imza.info\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=2172"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/imza.info\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=2172"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}