{"id":2080,"date":"2026-05-31T08:36:38","date_gmt":"2026-05-31T04:36:38","guid":{"rendered":"https:\/\/imza.info\/?p=2080"},"modified":"2026-06-01T13:31:48","modified_gmt":"2026-06-01T09:31:48","slug":"aydin-talibzad%c9%99-el-bilir-ki","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/imza.info\/?p=2080","title":{"rendered":"Ayd\u0131n Tal\u0131bzad\u0259: El bilir ki"},"content":{"rendered":"<p>\u00d6nc\u0259 EL t\u0259rifi, elmi dil il\u0259 des\u0259k, &#8220;EL&#8221; anlam\u0131n\u0131n a\u011f\u0131z \u0259d\u0259biyyat\u0131ndan b\u0259lli definisiyas\u0131 v\u0259 ya &#8220;O\u011fuznam\u0259&#8221;d\u0259n yadda\u015f \u00fc\u00e7\u00fcn bir G\u00d6RK, bir PORTRET; y\u0259ni t\u00fcrk folklorunda elin anketi, \u015f\u0259xsi v\u0259r\u0259q\u0259si. Bax, el\u0259 S\u0259m\u0259d Vur\u011funun da m\u0259\u015fhur v\u0259 sevimli misras\u0131n\u0131n g\u0259l\u0259n\u0259yi, \u015f\u0259c\u0259r\u0259si, k\u00f6k\u00fc burada ki, onu da m\u0259n sitatla\u015fd\u0131r\u0131ram nec\u0259 olubsa:<\/p>\n<p>&#8220;El atd\u0131\u011f\u0131 da\u015f uzaq ged\u0259r&#8221;.<\/p>\n<p>&#8220;El i\u00e7ind\u0259 qat\u0131 s\u00f6yl\u0259m\u0259, divar ard\u0131nda da qulaq olur&#8221;.<\/p>\n<p>&#8220;El ke\u00e7dig\u00fc k\u00f6rp\u00fcd\u0259n s\u0259n d\u0259 ke\u00e7&#8221;.<\/p>\n<p>&#8220;El d\u0259lis\u00fcn aldatmaz&#8221;.<\/p>\n<p>&#8220;El il\u0259 g\u0259l\u0259n q\u0259r\u0259 g\u00fcn d\u00fcg\u00fcnd\u00fcr&#8221;.<\/p>\n<p>&#8220;El eybin sana s\u00f6yl\u0259y\u0259n s\u0259nin eybini d\u0259 el\u0259 s\u00f6yl\u0259r&#8221;.<\/p>\n<p>&#8220;El\u00fcn a\u011fz\u0131 y\u0131praq olur&#8221;.<\/p>\n<p>&#8220;El i\u00e7\u00fcn a\u011fl\u0131yan\u0131n g\u00f6zi ya\u015f\u0131 d\u00fcgim\u0259z&#8221;.<\/p>\n<p>&#8220;El dilini kims\u0259 tutmaz&#8221;.<\/p>\n<p>&#8220;El i\u00e7ind\u0259 itin quyru\u011fun k\u0259sm\u0259&#8221;.<\/p>\n<p>N\u0259dir bu &#8220;el&#8221;? Canl\u0131m\u0131 ki, da\u015f ata, k\u00f6rp\u00fcd\u0259n ke\u00e7\u0259, eyib s\u00f6yl\u0259y\u0259, a\u011fz\u0131 y\u0131praq ola? Yoxsa, cans\u0131z bir s\u00f6zm\u00fc ki, i\u015far\u0259 san\u0131la, n\u0259yis\u0259 bildir\u0259, eyhamla\u015fd\u0131ra? Ara\u015fd\u0131r\u0131lmas\u0131 \u00e7\u0259tin, m\u00fc\u015fk\u00fcl m\u0259s\u0259l\u0259. M\u00fck\u0259mm\u0259l t\u0259dqiqat ist\u0259r ki, a\u00e7a sand\u0131\u011f\u0131, t\u00f6k\u0259 pamb\u0131\u011f\u0131. M\u0259nim m\u0259qal\u0259ms\u0259, etimoloji sprint: s\u00f6zl\u0259ri &#8220;e\u015f\u0259-e\u015f\u0259 \u00f6r\u00fcb&#8221; b\u0259lirtdiyim m\u0259nalar \u015fim\u015f\u0259k kimi g\u00f6r\u00fcn\u00fcb d\u0259 yox olar; \u00e7\u00fcnki qay\u0259si h\u0259m\u0259nc\u0259 poetik t\u0259f\u0259kk\u00fcrd\u0259n g\u0259l\u0259r.<\/p>\n<p>Biz &#8220;el&#8221; dey\u0259nd\u0259 \u0259cn\u0259bil\u0259r &#8220;xalq&#8221;, &#8220;tayfa&#8221; ba\u015fa d\u00fc\u015f\u0259rl\u0259r: onun ayr\u0131 dill\u0259r\u0259 &#8220;al\u0259m&#8221; kimi t\u0259rc\u00fcm\u0259si d\u0259 m\u0259lum. Amma sual bu ki, &#8220;el&#8221; s\u00f6z\u00fcn\u00fcn mayas\u0131 n\u0259, c\u00f6vh\u0259ri n\u0259? M\u0259n bu burul\u011fanda burulduqca buruldum v\u0259 yaln\u0131z s\u00f6z\u00fcn ilk\u0259l enerji \u00e7\u0259r\u00e7iv\u0259sini ni\u015fanlama\u011f\u0131 bacard\u0131m.<\/p>\n<p>\u0130ndis\u0259, &#8220;el&#8221; s\u00f6z\u00fcn\u00fcn etimologiyas\u0131n\u0131n ard\u0131yca getdiyim yolun koordinatlar\u0131. \u00dcf\u00fcqi v\u0259 \u015faquli x\u0259tl\u0259rin k\u0259si\u015fdiyi n\u00f6qt\u0259d\u0259, y\u0259ni diaqram\u0131n m\u0259rk\u0259zind\u0259 m\u0259n &#8220;EL&#8221; s\u00f6z\u00fcn\u00fc yerl\u0259\u015fdirir\u0259m. Horizontal h\u0259mi\u015f\u0259 EL\u018f m\u0259xsusdur: &#8220;palaza b\u00fcr\u00fcn, eln\u0259n s\u00fcr\u00fcn&#8221;, y\u0259ni m\u0259hdudla\u015f, at\u0131l\u0131b d\u00fc\u015fm\u0259, horizontal\u0131n d\u0131\u015f\u0131na \u00e7\u0131xma, \u00e7\u0259r\u00e7iv\u0259ni da\u011f\u0131tma, yast\u0131lan\u0131b torpa\u011fa yax\u0131n ol. S\u00fcr\u00fcnm\u0259k yaln\u0131z \u00fcf\u00fcqi m\u00fcst\u0259vid\u0259 m\u00fcmk\u00fcnd\u00fcr, ba\u015fqa c\u00fcr des\u0259m, horizontal s\u00fcr\u00fcn\u0259nl\u0259rindir. Horizontal \u00fczr\u0259 m\u0259rk\u0259zd\u0259n solda is\u0259 &#8220;YEL&#8221;, sa\u011fda &#8220;SEL&#8221; s\u00f6z\u00fc q\u0259rarla\u015f\u0131b; vertikal boyunca is\u0259 m\u0259rk\u0259zd\u0259n yuxar\u0131da &#8220;TEL&#8221; s\u00f6z\u00fc dayan\u0131b, a\u015fa\u011f\u0131da &#8211; &#8220;BEL&#8221;.<\/p>\n<p>Bununla da s\u00f6z\u00fcn q\u0259d\u0259rinc\u0259 ayd\u0131n vizual g\u00f6r\u00fcnt\u00fcy\u0259 malik etimoloji x\u0259rit\u0259si c\u0131z\u0131l\u0131r.<\/p>\n<p>Torpaq, gil, lil qar\u0131\u015f\u0131q, gur, co\u015fqun, iti, azman su ax\u0131n\u0131 SEL adlan\u0131r: \u00e7oxluq, birlik, n\u0259h\u0259ng q\u00fcvv\u0259 t\u0259msil\u00e7isidir. H\u0259mi\u015f\u0259 qo\u015funlar\u0131n, l\u0259\u015fk\u0259rl\u0259rin q\u00fcdr\u0259tini, \u0259z\u0259m\u0259tini g\u00f6r\u00fckd\u00fcrm\u0259k \u00fc\u00e7\u00fcn onlar\u0131 sel\u0259 b\u0259nz\u0259d\u0259rdil\u0259r. \u018fb\u0259s s\u00f6yl\u0259mirl\u0259r ki, &#8220;el g\u00fcc\u00fc &#8211; sel g\u00fcc\u00fc&#8221;. Ona g\u00f6r\u0259 d\u0259 m\u0259n &#8220;sel&#8221;i &#8220;el&#8221;d\u0259n sa\u011fda g\u00f6rd\u00fcm. Bel\u0259 ki, m\u0259rk\u0259zd\u0259n sa\u011fa do\u011fru h\u0259nd\u0259si silsil\u0259 \u00e7oxal\u0131r v\u0259 el arta-arta sel g\u00fcc\u00fc qazan\u0131r.<\/p>\n<p>YEL (yunan mifologiyas\u0131nda k\u00fcl\u0259kl\u0259r ke\u015fik\u00e7isi kimi tan\u0131nan tanr\u0131 EOL adlan\u0131r; m\u00fcqayis\u0259 el\u0259: EL-EOL-YEL) intensiv hava ax\u0131n\u0131n\u0131 i\u015far\u0259l\u0259yir. Sel d\u0259 ax\u0131nd\u0131r, yel d\u0259: lakin birini g\u00f6rm\u0259k olur, o birini yox. Ruzini, h\u0259yat enerjisini qovub-qovub EL\u018f g\u0259tir\u0259n d\u0259 YELD\u0130R. Ona g\u00f6r\u0259 biz az\u0259rbaycanl\u0131lar s\u00f6yl\u0259rik ki, &#8220;yeln\u0259n g\u0259l\u0259n seln\u0259n ged\u0259r&#8221;. Bu da birm\u0259nal\u0131 \u015f\u0259kild\u0259 t\u0259sdiql\u0259yir ki, m\u0259nim &#8220;el&#8221; s\u00f6z\u00fcn\u00fcn sferik m\u0259na v\u0259 transformasiyalar zonas\u0131 \u00fc\u00e7\u00fcn qurdu\u011fum etimoloji sxem y\u00fczd\u0259 y\u00fcz d\u00fczd\u00fcr. T\u0259sad\u00fcfi deyil ki, xalq aras\u0131nda &#8220;yel&#8221; f\u0259l\u0259yin obraz\u0131 kimi qavran\u0131l\u0131r, efemerdir v\u0259 el\u0259, sel\u0259 nisb\u0259t\u0259n neqativd\u0259dir: ol s\u0259b\u0259bd\u0259n d\u0259 soldad\u0131r. H\u0259r\u00e7\u0259nd, xalq seld\u0259n d\u0259 qorxur: yelin qovub-qovub m\u00fc\u0259yy\u0259n m\u00fcdd\u0259t\u0259 g\u0259tirdiyini sel bird\u0259n-bir\u0259, bir an\u0131n i\u00e7ind\u0259 &#8220;h\u00f6r\u00fckl\u0259rin\u0259&#8221; ba\u011flay\u0131b apar\u0131r. &#8220;Yel&#8221; v\u0259 &#8220;Sel&#8221; &#8220;El&#8221;in qo\u015fa qanad\u0131 kimi bir \u015feydir.<\/p>\n<p>TEL sa\u00e7\u0131n birc\u0259ciyini bildirir, m\u0259qam\u0131 ucad\u0131r, h\u0259r zaman &#8220;m\u0259n&#8221;d\u0259n \u00fcst\u0259dir, di g\u0259l ki, t\u0259nhad\u0131r, t\u0259kdir: &#8220;el&#8221; &#8220;TEL&#8221; olduqca &#8220;y\u00fcks\u0259lir&#8221;, qutsalla\u015f\u0131r, amma inc\u0259lir, azal\u0131r, enerjisini itirir. Odur ki, m\u0259n &#8220;tel&#8221;i &#8220;el&#8221;d\u0259n yuxar\u0131da yerl\u0259\u015fdirdim.<\/p>\n<p>BEL is\u0259 a\u015fa\u011f\u0131dad\u0131r, \u0259sasd\u0131r, k\u00f6kd\u00fcr, \u00f6z\u00fcld\u00fcr, m\u00f6hk\u0259mlik v\u0259 g\u00fcc \u0259lam\u0259tidir: &#8220;el&#8221; &#8220;BEL\u018f&#8221; d\u00f6nd\u00fckc\u0259 yo\u011funla\u015f\u0131r, ri\u015f\u0259l\u0259nir. Bel elin enerjisidir.<\/p>\n<p>Bu da &#8220;el&#8221; s\u00f6z\u00fcn\u00fcn aktiv m\u0259nayaratma v\u0259 transformasiya \u00e7\u0259nb\u0259ri. Y\u0259ni fikrimin biri bu ki, &#8220;sel&#8221;, &#8220;yel&#8221;, &#8220;bel&#8221; s\u00f6zl\u0259ri &#8220;EL&#8221; k\u0259lm\u0259sinin t\u0259siril\u0259, onun m\u0259nas\u0131n\u0131n innovasiya \u015f\u0259kli kimi meydana \u00e7\u0131x\u0131b. Fikrimin o biri d\u0259 bu ki, &#8220;EL&#8221; s\u00f6z\u00fcn\u00fcn etimoloji x\u0259rit\u0259si xa\u00e7, \u00e7akra, mandala kimi simvolik formalar\u0131 a\u015fkarlay\u0131r. XA\u00c7, \u00c7AKRA, MANDALA elin varolma zonas\u0131: y\u0259ni g\u00fcn\u0259\u015f alt\u0131nda EL m\u0259skunla\u015f\u0131r. T\u0259bii ki, horizontal elin art\u0131m m\u00fcst\u0259visidir. El l\u0259ngim\u0259d\u0259n sa\u011fa v\u0259 sola \u00e7oxal\u0131r, \u00c7\u00d6L\u018f, y\u0259ni horizonta yay\u0131l\u0131r.<\/p>\n<p>\u00c7\u00d6L elin diri qalmaq \u015fans\u0131n\u0131n qarant\u0131d\u0131r.<\/p>\n<p>\u00c7\u00d6L olmayanda el qurtar\u0131r.<\/p>\n<p>Bica deyil ki, &#8220;el&#8221; s\u00f6z\u00fcn\u00fcn sa\u011f\u0131nda v\u0259 solunda &#8220;g\u00fcc&#8221;, &#8220;bolluq&#8221;, &#8220;art\u0131m&#8221;, &#8220;azman enerji&#8221; kimi m\u0259naland\u0131r\u0131lan anlamlar yerl\u0259\u015fir. Sel su bollu\u011fudur, yel &#8211; hava \u00e7oxlu\u011fu. Eld\u0259n yuxar\u0131 y\u00fcks\u0259l\u0259n t\u0259kl\u0259nir, TEL\u018f \u00e7evrilir, y\u0259ni \u00e7oxluqdan, birlikd\u0259n ayr\u0131l\u0131r, uzaqla\u015f\u0131r, nazilir, g\u00fcc\u00fcn\u00fc itirir. Bel is\u0259 q\u00fcvv\u0259tin, enerjinin topland\u0131\u011f\u0131 n\u00f6qt\u0259ni, elin ya\u015fam qayna\u011f\u0131n\u0131 eyhamla\u015fd\u0131r\u0131r, TORPA\u011eI \u00f6z\u00fcnd\u0259 ehtiva edir. EL belin \u00fcst\u00fcnd\u0259 q\u0259rarla\u015f\u0131r, \u00e7\u00f6l\u0259 yay\u0131l\u0131r. Eld\u0259n a\u015fa\u011f\u0131 en\u0259ns\u0259, \u00f6l\u00fcr, \u00d6L olur v\u0259 bel g\u00f6t\u00fcr\u00fcb onu bel\u0259 (torpa\u011fa) tap\u015f\u0131r\u0131rlar.<\/p>\n<p>Dahi Mir\u0259li Seyidovun ara\u015fd\u0131rmalar\u0131nda\u00a0 &#8220;\u00f6l&#8221;, &#8220;\u00f6l\u0259ng&#8221; su, \u00e7\u0259m\u0259nlik, \u00f6r\u00fc\u015f m\u0259nalar\u0131nda \u00e7\u00f6z\u00fcl\u00fcr. T\u00f6vrat\u0131n &#8220;\u015eahl\u0131qlar kitab\u0131&#8221;nda da \u00f6l\u00fcm SU il\u0259 \u0259laq\u0259l\u0259ndirilir: &#8220;Biz \u00f6l\u0259rik v\u0259 torpa\u011fa da\u011f\u0131d\u0131lm\u0131\u015f su kimi olar\u0131q&#8221;. \u00d6lm\u0259k su olmaq, su olmaqsa, SEL\u018f qovu\u015fmaq dem\u0259kdir. \u018fski m\u0259d\u0259niyy\u0259tl\u0259rd\u0259 buna yol verilmirdi. \u00c7\u00fcnki q\u0259dim uyqarl\u0131qlarda meyitl\u0259ri k\u00fcpd\u0259 basd\u0131r\u0131rd\u0131lar. Ad\u0259tin sirri onda idi ki, q\u0259dim insanlar bir \u015f\u0259xs \u00f6ld\u00fckd\u0259n sonra onun suyunun da\u011f\u0131l\u0131b getm\u0259sini, ba\u015fqa sulara qar\u0131\u015fmas\u0131n\u0131 ist\u0259mirdil\u0259r, konkret bir n\u0259f\u0259r\u0259 m\u0259xsus suyu y\u0131\u011f\u0131b saxlay\u0131rd\u0131lar v\u0259 bu m\u0259qsd\u0259dl\u0259 k\u00fcpl\u0259rd\u0259n yararlan\u0131rd\u0131lar; ayr\u0131 c\u00fcr des\u0259k, insan \u00f6ld\u00fckd\u0259n sonra onu konservl\u0259\u015fdirirdil\u0259r.<\/p>\n<p>Ax\u0131 su informasiya da\u015f\u0131y\u0131c\u0131s\u0131d\u0131r, \u00f6t\u00fcr\u00fcc\u00fcd\u00fcr, genetik mikrosxemdir. Lakin, g\u00f6r\u00fcn\u00fcr, \u0259ski m\u0259d\u0259niyy\u0259tl\u0259rd\u0259 bilmirl\u0259rmi\u015f ki, su damlas\u0131n\u0131n \u00f6lm\u0259m\u0259si, itm\u0259m\u0259si, reabilitasiyas\u0131 v\u0259 ya\u015famas\u0131, daha do\u011frusu, h\u0259yatda olmas\u0131 \u00fc\u00e7\u00fcn onun SEL\u018f (ax\u0131na) qovu\u015fmas\u0131 vacib \u015f\u0259rtdir. Yoxsa, \u00f6l\u00fcn\u00fc v\u0259 onun suyunu k\u00fcpd\u0259 \u0259sir el\u0259m\u0259zdil\u0259r ki? Biz yenid\u0259n qay\u0131td\u0131q b\u0259lli bir h\u0259qiq\u0259tin \u00fcz\u0259rin\u0259: h\u0259yat silsil\u0259si b\u00fct\u00f6vd\u00fcr, tamd\u0131r v\u0259 arams\u0131z prosesdir. V\u0259 bu h\u0259qiq\u0259t, bu proses &#8220;OL &#8211; AL &#8211; EL &#8211; \u018fL &#8211; \u00d6L&#8221; kimi m\u00f6ht\u0259\u015f\u0259m bir d\u00fcz\u00fcmd\u0259, bir sintaqmada \u015f\u0259kill\u0259nir. &#8220;OL&#8221; v\u0259 &#8220;\u00d6L&#8221; &#8220;EL&#8221; vasit\u0259sil\u0259 \u0259laq\u0259l\u0259nir.<\/p>\n<p>Bu m\u0259nada &#8220;EL&#8221; s\u00f6z\u00fc, anlam\u0131 \u00c7AKRA, MANDALA, XA\u00c7 FORMALI KOSMOSUN, AL\u018fM\u0130N, D\u00dcNY\u018fV\u0130 G\u00dcC\u00dcN, ENERJ\u0130N\u0130N M\u018fRK\u018fZ\u0130N\u0130 S\u0130MVOLLA\u015eDIRIR.<\/p>\n<p>Ciddi iddia v\u0259 b\u0259yanatd\u0131r. S\u00fcbutu varm\u0131? Var, mifologiyada, \u0259ski uyqarl\u0131qlar\u0131n tarixind\u0259 v\u0259 m\u0259d\u0259niyy\u0259tind\u0259.<\/p>\n<p>Az\u0259rbaycanca EL m\u00fc\u0259yy\u0259n qrup insan\u0131n m\u0259skunla\u015fma t\u0259rzini bildirir: bu, bir. EL s\u00f6z\u00fc konkret co\u011frafi \u015f\u0259rait i\u00e7r\u0259 qurulmu\u015f toplumu, insan y\u0131\u011fna\u011f\u0131n\u0131 eyhamla\u015fd\u0131r\u0131r: bu, iki. EL xalq\u0131n uyqarl\u0131q d\u00f6vr\u00fcn\u0259 q\u0259d\u0259rki m\u00f6vcudluq formas\u0131d\u0131r. Bu, \u00fc\u00e7. El az\u0259rbaycanl\u0131 qavray\u0131\u015f\u0131nda daim m\u00fc\u0259yy\u0259n m\u0259kanla ba\u011fl\u0131 olur. Bu, d\u00f6rd.<\/p>\n<p>Do\u011frudan da biz h\u0259r bir vaxt &#8220;yurd&#8221;, &#8220;oba&#8221; s\u00f6zl\u0259rini i\u015fl\u0259d\u0259nd\u0259 yad\u0131m\u0131za m\u00fctl\u0259q EL d\u00fc\u015f\u00fcr. N\u0259d\u0259n ki, yurd v\u0259 ya oba elin m\u0259nims\u0259yib ictimail\u0259\u015fdirdiyi yerdir, m\u0259sk\u0259ndir. El \u00f6lk\u0259d\u0259, respublikada, \u015f\u0259h\u0259rd\u0259 yox, yurdda, obada ya\u015fay\u0131r. (H\u0259r\u00e7\u0259nd, q\u0259dim yunanlar &#8220;ellin&#8221; s\u00f6yl\u0259y\u0259nd\u0259 a\u011f\u0131llar\u0131na h\u0259m\u0259nc\u0259 \u015f\u0259h\u0259rlini g\u0259tirirdil\u0259r.) Xalq, mill\u0259t, tayfa, n\u0259sil dedikd\u0259 is\u0259, t\u0259s\u0259vv\u00fcr\u0259 m\u0259kanla ili\u015fikli konkret he\u00e7 n\u0259 g\u0259lmir. &#8220;EL&#8221; anlam\u0131nda is\u0259 m\u0259kan h\u0259mi\u015f\u0259 aktuald\u0131r, h\u0259mi\u015f\u0259 dan\u0131\u015f\u0131r. He\u00e7 \u015f\u00fcbh\u0259siz ki, bu, &#8220;el&#8221; s\u00f6z\u00fcnd\u0259ki &#8220;L&#8221; samitinin f\u0259ras\u0259tind\u0259ndir, onun m\u0259kana ba\u011fl\u0131l\u0131\u011f\u0131ndand\u0131r, daha do\u011frusu, iki d\u00fcnya aras\u0131nda bir x\u0259tt, bir mediator olmas\u0131ndand\u0131r. &#8220;L&#8221; h\u0259rfinin g\u00f6rk\u0259mind\u0259, lampavariliyind\u0259, ikonoqrafik qurulu\u015funda ruhsal il\u0259 d\u00fcny\u0259vi, ideya il\u0259 materiya, t\u0259bi\u0259t stixiyalar\u0131 (su, hava, torpaq) q\u0259rib\u0259 bir sintez\u0259 u\u011fray\u0131b v\u0259hd\u0259t hal\u0131na g\u0259lir. Qutsal s\u00f6zl\u0259rin b\u00f6y\u00fck \u0259ks\u0259riyy\u0259tind\u0259 &#8220;L&#8221; samiti nida i\u015far\u0259si kimi bir vur\u011fudur; haradasa, Nuhun g\u0259misini eyhamla\u015fd\u0131r\u0131r: Babil mifologiyas\u0131nda g\u0259mi g\u00fcn\u0259\u015fi qoynuna al\u0131b T\u00d6R\u018fM\u018f akt\u0131na ba\u015flay\u0131r.<\/p>\n<p>Bu h\u0259rfin lat\u0131nca v\u0259 \u0259r\u0259bc\u0259 yaz\u0131l\u0131\u015f\u0131, dem\u0259k olar ki, eynidir: f\u0259rq yaln\u0131z ondad\u0131r ki, biri sa\u011fa, biri sola bax\u0131r. H\u0259r iki halda, bu samit abg\u0259rd\u0259n\u0259, \u00e7\u00f6m\u00e7\u0259y\u0259 b\u0259nz\u0259rdir.<\/p>\n<p>\u00c7\u00f6m\u00e7\u0259 is\u0259 potensial g\u0259midir.<\/p>\n<p>G\u0259mi olan n\u0259sn\u0259 is\u0259 b\u00fct\u00fcn stixiyalara a\u00e7\u0131qd\u0131r: torpaqdan ayr\u0131l\u0131r, su il\u0259 \u00fcz\u00fcr, g\u00f6vd\u0259si havan\u0131 yar\u0131r.<\/p>\n<p>&#8220;E&#8221; saiti is\u0259 deyili\u015fin\u0259 g\u00f6r\u0259 uzatd\u0131qca-uzan\u0131b ged\u0259n bir s\u0259sdir, harayd\u0131r azmanl\u0131\u011f\u0131n, iriliyin, b\u00f6y\u00fckl\u00fcy\u00fcn bildiricisidir, sanki sonsuzlu\u011fun s\u0259s ekvivalentidir. Tutal\u0131m: eheeeeeey&#8230; Odur ki, &#8220;el&#8221; s\u00f6z\u00fcn\u0259 bir t\u00fck\u0259nm\u0259zlik, bir int\u0259has\u0131zl\u0131q p\u0259r\u00e7im. Duy\u011fular, q\u0259fil nurlanmalar m\u00fcst\u0259visind\u0259 s\u00f6yl\u0259dikl\u0259rimin m\u00fc\u0259yy\u0259n elmi-kulturoloji izah\u0131n\u0131 tapmaqdan \u00f6tr\u00fc q\u0259dim-q\u0259dim d\u00f6vrl\u0259rin tarix v\u0259 mifolojisin\u0259 varmaq g\u0259r\u0259k.<\/p>\n<p>\u015eumer-akkad mifopoetik \u0259n\u0259n\u0259sind\u0259 ENL\u0130L v\u0259 ya ELL\u0130L (diqq\u0259t edin: h\u0259tta \u00fc\u00e7 &#8220;L&#8221; h\u0259rfi) havan\u0131n, torpa\u011f\u0131n v\u0259 tufan\u0131n (\u015fim\u015f\u0259yin &#8211; odun, i\u015f\u0131\u011f\u0131n) tanr\u0131s\u0131d\u0131r. ENK\u0130, yaxud EA is\u0259 b\u00fct\u00fcn \u015firin sular\u0131n sakral panteonda \u0259yl\u0259\u015fmi\u015f m\u00fcq\u0259dd\u0259s h\u00f6kmdar\u0131 say\u0131l\u0131r. Mifologiyada ELL\u0130L el\u0259 bir q\u00fcvv\u0259dir ki, onun mayas\u0131nda zorak\u0131l\u0131q v\u0259 c\u0259surluq dayan\u0131b. EL-L\u0130L kosmosdur, \u00f6z\u00fcnd\u0259 d\u00f6rd stixiyan\u0131 qapsay\u0131r.<\/p>\n<p>BEL d\u0259 akkad mifologiyas\u0131nda tanr\u0131lar\u0131n \u00fcmumil\u0259\u015fdirilmi\u015f obraz\u0131d\u0131r, &#8220;sahib&#8221;, &#8220;a\u011fa&#8221; m\u0259nalar\u0131nda \u00e7\u00f6z\u00fcl\u00fcr. Akkadlarda ELL\u0130L v\u0259 MARDUK vaxtil\u0259 BEL ad\u0131 il\u0259 \u00e7a\u011f\u0131r\u0131l\u0131b. \u018fski yunanlar \u00f6z v\u0259t\u0259nl\u0259rini \u0259zizl\u0259yib ona ELLADA (EL-LADA, EL-ADA, EL-ATA m\u00fcmk\u00fcn modifikasiyalar kimi) deyibl\u0259r. Q\u0259dim ellin d\u0259 ki y\u0259qin, Ellada sakini olub.<\/p>\n<p>\u0130ndi tutu\u015fdurub g\u00f6r\u0259k, ELL\u0130L, ENL\u0130L v\u0259 ELL\u0130N s\u00f6zl\u0259ri aras\u0131nda \u00e7oxmu f\u0259rq var? B\u0259lk\u0259, yunanlar \u00f6zl\u0259rini \u0259ski \u015fumer tanr\u0131s\u0131na b\u0259nz\u0259tm\u0259k ist\u0259yibl\u0259r? Amma bu, h\u0259l\u0259 haras\u0131d\u0131r ki? ELAM q\u0259dim d\u00f6vl\u0259tl\u0259rd\u0259n biri olub, \u0130ran\u0131n c\u0259nub-\u015f\u0259rqind\u0259 yerl\u0259\u015fib. T\u00f6vratda y\u0259hudil\u0259rin tanr\u0131s\u0131 Yahve ELOH\u0130M ad\u0131 il\u0259 tan\u0131n\u0131r.<\/p>\n<p>B\u00fct\u00fcn bunlar\u0131 sadalamaqda m\u0259qs\u0259dim diqq\u0259tinizi s\u00f6zl\u0259rin \u0259vv\u0259linci hecas\u0131na y\u00f6n\u0259ltm\u0259kdir. Yax\u0131n \u015e\u0259rqin q\u0259dim m\u0259d\u0259niyy\u0259ti \u015f\u0259b\u0259k\u0259sind\u0259 EL sakral m\u0259n\u015f\u0259li adlarda m\u00fct\u0259madi \u015f\u0259kild\u0259 t\u0259krarlan\u0131b, s\u00f6z\u00fcn \u00f6z\u0259yini, \u0259g\u0259r bel\u0259 dem\u0259k caizs\u0259, buferini t\u0259\u015fkil ed\u0259n bir hecad\u0131r. M\u00fcasir d\u00fcnyan\u0131n bir s\u0131ra co\u011frafi toponiml\u0259ri d\u0259 &#8220;el&#8221; k\u0259lm\u0259sil\u0259 birba\u015fa rabit\u0259d\u0259: m\u0259s\u0259l\u0259n, ELBA, ELZAS, ELDORADO, ELBRUS.<\/p>\n<p>M\u00fcs\u0259lmanlar\u0131n tanr\u0131s\u0131n\u0131n ad\u0131 &#8220;ALLAH&#8221; (yen\u0259 iki &#8220;L&#8221;) da \u0259r\u0259bc\u0259 &#8220;\u018fLLAH&#8221; (m\u00fcmk\u00fcn modifikasiya ELLAH) kimi t\u0259l\u0259ff\u00fcz edilir v\u0259 haradasa, &#8220;EL&#8221;\u0259 maksimal yax\u0131nla\u015fd\u0131r\u0131l\u0131r. Bu q\u0259d\u0259r t\u0259sad\u00fcf olurmu, yahu? H\u0259tta &#8220;el&#8221; s\u00f6z\u00fc m\u00fcxt\u0259lif dill\u0259rin t\u0259rkibind\u0259 \u00f6z sakral mahiyy\u0259tini itirib &#8220;\u0259l&#8221;, &#8220;\u0259&#8221;, &#8220;el&#8221; artikllar\u0131 kimi ya\u015fay\u0131r.<\/p>\n<p>Osmanl\u0131 t\u00fcrkc\u0259si t\u0259l\u0259ff\u00fcz\u00fcn\u0259 v\u0259 yaz\u0131l\u0131\u015f\u0131na g\u00f6r\u0259 &#8220;\u0259l&#8221; v\u0259 &#8220;el&#8221; s\u00f6zl\u0259rini bir-birind\u0259n ay\u0131rm\u0131r. Az\u0259ri t\u00fcrkc\u0259sind\u0259 &#8220;\u0259l&#8221; (Anadolu l\u0259hc\u0259sind\u0259 &#8220;el&#8221;) be\u015f barma\u011f\u0131n birg\u0259liyinin, birg\u0259 g\u00fcc\u00fcn\u00fcn ifad\u0259\u00e7isidir; y\u0259ni m\u00fcst\u0259qim olaraq &#8220;EL&#8221; anlam\u0131 il\u0259 s\u0259sl\u0259\u015fir.<\/p>\n<p>\u018flli (Anadolu t\u00fcrkc\u0259sind\u0259 elli) r\u0259q\u0259mi d\u0259 elin o\u011fullar\u0131n\u0131n say \u00e7oxlu\u011funu r\u0259mzl\u0259\u015fdirir v\u0259 &#8220;EL&#8221; s\u00f6z\u00fcnd\u0259n t\u00f6r\u0259m\u0259dir.<\/p>\n<p>Lat\u0131n r\u0259q\u0259ml\u0259ri c\u0259rg\u0259sind\u0259 &#8220;\u018fLL\u0130&#8221; yen\u0259 &#8220;L&#8221; h\u0259rfinin qrafik g\u00f6r\u00fcn\u00fc\u015f\u00fc il\u0259 bildirilir.<\/p>\n<p>\u018fg\u0259r t\u00fcrkc\u0259 \u0259l-li (el-li) \u00e7oxlu\u011fa i\u015far\u0259dirs\u0259, &#8220;el\u00e7i&#8221; s\u00f6z\u00fc, \u0259ksin\u0259, elin i\u015fini g\u00f6r\u0259n, elin mesaj\u0131n\u0131 ba\u015fqas\u0131na yetir\u0259n t\u0259k adam\u0131 eyhamla\u015fd\u0131r\u0131r. Az\u0259rbaycanl\u0131larda is\u0259 &#8220;elli&#8221; s\u00f6z\u00fc El\u0259 m\u0259nsublu\u011fu, h\u0259myerliliyi, el adam\u0131n\u0131 v\u0259 m\u00fc\u0259yy\u0259n co\u011frafi areala aid do\u011fmal\u0131\u011f\u0131 bildirir.<\/p>\n<p>Lakin bu g\u0259li\u015fm\u0259l\u0259rd\u0259n sonra da tam ayd\u0131nla\u015fm\u0131r ki, EL n\u0259 olan \u015fey?<\/p>\n<p>Bu s\u0259f\u0259r eposdan faydalanaq. &#8220;G\u0130LQAME\u015e&#8221; (v\u0259 ya &#8220;G\u0130LQAMIS&#8221;)\u00a0 \u015eumer v\u0259 Akkad dastan\u00e7\u0131l\u0131q \u0259n\u0259n\u0259sinin d\u00fcnyaca m\u0259\u015fhur n\u00fcmun\u0259sidir. Ur \u015f\u0259h\u0259rinin yar\u0131 tarixi, yar\u0131 mifik hakimi Gilgame\u015fin s\u0259rg\u00fcz\u0259\u015ft v\u0259 mac\u0259ralar\u0131ndan dan\u0131\u015f\u0131r. M\u0259ni bu \u0259snada m\u0259xsusi maraqland\u0131ran q\u0259hr\u0259man\u0131n ad\u0131d\u0131r.<\/p>\n<p>N\u0259 dem\u0259kdir G\u0130LQAME\u015e? \u018fvv\u0259lc\u0259, ad\u0131n yol veril\u0259si \u015f\u0259kil d\u0259yi\u015fm\u0259l\u0259rini n\u0259z\u0259rd\u0259n ke\u00e7ir\u0259k: G\u0130L-QAME\u015e &#8211; G\u0130L-QAM-E\u015e &#8211; G\u0130L-QAM-I\u015e &#8211; \u0130L-QAM-I\u015e &#8211; EL-QAM-I\u015e.<\/p>\n<p>Bunu h\u0259l\u0259liy\u0259 saxlayaq burda, istiqam\u0259tl\u0259n\u0259k Ad\u0259m pey\u011f\u0259mb\u0259r\u0259 do\u011fru. S\u0259fiyullah\u0131n ad\u0131 &#8220;ad\u0259m\u0259&#8221; s\u00f6z\u00fcnd\u0259ndir, torpa\u011f\u0131, \u0259kin yerini, torpaq m\u00fclkiyy\u0259tini, \u00f6l\u00fcl\u0259r s\u0259lt\u0259n\u0259tini bildirir. Y\u0259ni Ad\u0259m pey\u011f\u0259mb\u0259rin ad\u0131 torpaq adam, torpaq adam\u0131 m\u0259nalar\u0131ndan anla\u015f\u0131l\u0131r.<\/p>\n<p>Bu kontekstd\u0259 m\u0259n bel\u0259 g\u00fcman el\u0259yir\u0259m ki, \u015eumer-Akkad m\u0259d\u0259niyy\u0259tinin Ad\u0259mi (ilk torpaq adam\u0131) G\u0130LQAME\u015eD\u0130R. He\u00e7 \u015f\u00fcbh\u0259siz ki, bu ad \u015eumerin \u0259fsan\u0259vi q\u0259hr\u0259man\u0131n\u0131n torpaqla ili\u015fikli \u015f\u0259c\u0259r\u0259sini kodla\u015fd\u0131r\u0131r. G\u0130L torpaq variant\u0131d\u0131r, onun su il\u0259 qar\u0131\u015fd\u0131r\u0131ld\u0131qda x\u00fcsusi elastiklik qazanan fraqmentidir. Onda bel\u0259 anlamaq olur ki, G\u0130LQAME\u015e\/G\u0130LQAMI\u015e\/G\u0130LQAMIS torpaq adam\u0131d\u0131r, torpaqdan g\u00f6y\u0259rmi\u015f qam\u0131\u015fd\u0131r, m\u0259xluqdur. H\u0259r\u00e7\u0259nd, &#8220;G\u0130LQAME\u015e&#8221; s\u00f6z\u00fcn\u00fc G\u0130L-QAM\/G\u0130L-CAM, EL-QAM\/EL-CAM, \u0130L-QAM\/\u0130L-CAM kimi d\u0259 yozmaq caizdir. Bu zaman m\u0259nalar bel\u0259 d\u0259yi\u015f\u0259c\u0259k: &#8220;qamlar\u0131n torpa\u011f\u0131&#8221;, &#8220;qamlar\u0131n eli&#8221;, &#8220;gil cam&#8221;, &#8220;el cam\u0131&#8221; (cam g\u0259minin variantlar\u0131ndan biri kimi).<\/p>\n<p>Bel\u0259likl\u0259, q\u0259dim t\u00fcrkl\u0259rin qam-\u015faman g\u00f6r\u00fc\u015fl\u0259ril\u0259, b\u00fct\u00f6vl\u00fckd\u0259 \u0259ski t\u00fcrk m\u0259d\u0259niyy\u0259til\u0259 \u015eumer-Akkad m\u0259d\u0259niyy\u0259tinin dil qat\u0131nda m\u00f6vcud ba\u011flant\u0131lar\u0131 g\u00f6z \u00f6n\u00fcnd\u0259dir v\u0259 inkarolunmazd\u0131r. M\u0259hz bu m\u0259d\u0259niyy\u0259tl\u0259rin unikal v\u0259 heyr\u0259tamiz sintezind\u0259 &#8220;EL&#8221; s\u00f6z\u00fc \u00f6z\u00fcn\u00fcn i\u00e7 m\u0259nas\u0131n\u0131 a\u015fkarlay\u0131r, \u0259sl c\u00f6vh\u0259rini b\u0259yana g\u0259tirir.<\/p>\n<p>EL &#8211; torpaq \u0259hli, torpaqdan g\u00f6y\u0259r\u0259nl\u0259r, torpaqdan bit\u0259nl\u0259r dem\u0259kdir.<\/p>\n<p>Elin g\u00fcc\u00fc, birliyi v\u0259 eyniliyi el\u0259 burdand\u0131r. El torpaq adamlar\u0131n\u0131 ni\u015fan verir. Y\u0259ni adamlar\u0131n ham\u0131s\u0131 torpaq kimidir, adamlar\u0131n ham\u0131s\u0131 gilqam\u0131\u015fd\u0131r. Amma o da m\u00fcmk\u00fcn ki, EL t\u00fcrk panteonunun torpaq, su, hava tanr\u0131s\u0131 olsun. H\u0259r halda &#8220;El bilir ki&#8221;, torpaqdan savay\u0131 \u00fcst\u00fcnd\u0259 g\u0259z\u0259si, ged\u0259si, ya\u015fayas\u0131, \u00f6l\u0259si yeri yoxdur. Bax, bu dem\u0259kdir EL!<\/p>\n<p>Torpaqda ya\u015fayanlar dem\u0259kdir EL v\u0259 El \u0130lin d\u0259yi\u015fdiyini birinci torpaqdan \u00f6yr\u0259nir, \u0130li tan\u0131ma\u011f\u0131 torpaqdan \u00f6yr\u0259nir. Ona g\u00f6r\u0259 d\u0259 El il\u0259 \u0130lin birg\u0259liyi a\u015fikar!!!<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>\u00d6nc\u0259 EL t\u0259rifi, elmi dil il\u0259 des\u0259k, &#8220;EL&#8221; anlam\u0131n\u0131n a\u011f\u0131z \u0259d\u0259biyyat\u0131ndan b\u0259lli definisiyas\u0131 v\u0259 ya &#8220;O\u011fuznam\u0259&#8221;d\u0259n yadda\u015f \u00fc\u00e7\u00fcn bir G\u00d6RK, bir PORTRET; y\u0259ni t\u00fcrk folklorunda elin anketi, \u015f\u0259xsi v\u0259r\u0259q\u0259si. Bax, el\u0259 S\u0259m\u0259d Vur\u011funun da m\u0259\u015fhur v\u0259 sevimli misras\u0131n\u0131n g\u0259l\u0259n\u0259yi, \u015f\u0259c\u0259r\u0259si, k\u00f6k\u00fc burada ki, onu da m\u0259n sitatla\u015fd\u0131r\u0131ram nec\u0259 olubsa: &#8220;El atd\u0131\u011f\u0131 da\u015f uzaq ged\u0259r&#8221;. &#8220;El [&hellip;]<\/p>\n","protected":false},"author":2,"featured_media":2082,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[61,43,46,50],"tags":[],"class_list":["post-2080","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-bloq","category-kos","category-mdniyyt","category-mulliflr"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/imza.info\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/2080","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/imza.info\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/imza.info\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/imza.info\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/2"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/imza.info\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=2080"}],"version-history":[{"count":3,"href":"https:\/\/imza.info\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/2080\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":2088,"href":"https:\/\/imza.info\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/2080\/revisions\/2088"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/imza.info\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/media\/2082"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/imza.info\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=2080"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/imza.info\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=2080"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/imza.info\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=2080"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}