{"id":1742,"date":"2026-05-10T17:13:56","date_gmt":"2026-05-10T13:13:56","guid":{"rendered":"https:\/\/imza.info\/?p=1742"},"modified":"2026-05-10T18:54:20","modified_gmt":"2026-05-10T14:54:20","slug":"aydin-talibzad%c9%99-dramaturgiya","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/imza.info\/?p=1742","title":{"rendered":"Ayd\u0131n Tal\u0131bzad\u0259:  DRAMATURG\u0130YA"},"content":{"rendered":"<p>&nbsp;<\/p>\n<p>(anlay\u0131\u015f\u0131n q\u0131sa elmi \u015f\u0259rhi)<\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<p>Q\u0259rib\u0259 s\u00f6zd\u00fcr \u201cdramaturgiya\u201d&#8230;<\/p>\n<p>\u201cDramaturq\u201d s\u00f6z\u00fc ondan da q\u0259rib\u0259&#8230; Q\u0259rbd\u0259 \u201cdramaturq\u201d deyirl\u0259r \u0259d\u0259bi hiss\u0259 m\u00fcdirin\u0259: pyes yazar\u0131 is\u0259 el\u0259 pyes yazar\u0131 kimi d\u0259 t\u0259snif v\u0259 t\u0259qdim edilir; Avropa m\u0259d\u0259niyy\u0259tind\u0259 onun \u015fair, nasir kimi m\u0259xsusi bir ad\u0131 yoxdur.\u00a0 Pyes yazar\u0131 o kims\u0259dir ki, \u00f6z\u00fc-\u00f6z\u00fcyl\u0259 dan\u0131\u015fa-dan\u0131\u015fa \u201cdedim \u2013 dedi\u201d konstruktunda dialoqlar q\u0259l\u0259m\u0259 al\u0131r, ya b\u00fct\u00f6v s\u00f6hb\u0259ti, ya da s\u00f6hb\u0259t fraqmentl\u0259rini ka\u011f\u0131z \u00fcz\u0259rind\u0259 fiks\u0259 edir, m\u00fc\u0259yy\u0259n qisim insanlar\u0131n \u00fcnsiyy\u0259t \u015f\u0259b\u0259k\u0259sini qurur.<\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<p>\u201cDramaturgiya\u201d s\u00f6z\u00fcn\u00fcn d\u0259 q\u0259rib\u0259liyi bu ki, b\u0259dii yarad\u0131c\u0131l\u0131\u011f\u0131n m\u00fc\u0259yy\u0259n bir istiqam\u0259tini bildir\u0259-bildir\u0259, elm sah\u0259l\u0259rinin ontologiya, antropologiya, sosiologiya, filologiya, biologiya, fenomenologiya, histologiya kimi adlar\u0131 il\u0259 bax\u0131\u015f\u0131r, s\u0259sl\u0259\u015fir (h\u0259m rus, h\u0259m ingilis variantlar\u0131nda ke\u00e7\u0259rlidir). H\u0259tta onu metodologiya terminil\u0259 d\u0259 qiyaslamaq m\u00fcmk\u00fcn. Logiya q\u0259dim yunanlar\u0131n \u201cloqos\u201d k\u0259lm\u0259sind\u0259n al\u0131nmad\u0131r, s\u00f6z, t\u0259lim m\u0259nalar\u0131n\u0131 \u00f6z\u00fcnd\u0259 qapsay\u0131r. Dem\u0259li, haradasa dramaturgiya k\u0259lm\u0259si \u201cdram t\u0259limi\u201d m\u0259nas\u0131nda semantikl\u0259\u015fir. H\u0259r\u00e7\u0259nd dramaturgiya k\u0259lm\u0259si \u201cdram yazmaq s\u0259n\u0259ti\u201d, \u201cdram\u0131n n\u0259z\u0259riyy\u0259si\u201d anlay\u0131\u015flar\u0131n\u0131 da \u00f6z\u00fcnd\u0259 ehtiva edir. T\u0259sad\u00fcfi deyil ki, q\u0259dim yunanlar dramaturgiyan\u0131 h\u0259m dram\u0131n s\u0259hn\u0259 qurulu\u015funun verilm\u0259si, y\u0259ni rejissura variant\u0131, h\u0259m d\u0259 pyes yazmaq s\u0259n\u0259ti kimi qavray\u0131rd\u0131lar. G\u00f6r\u00fcn\u00fcr bu da ondan ir\u0259li g\u0259lirmi\u015f ki, antik yunan dramaturqlar\u0131 h\u0259m b\u0259dii m\u0259tnl\u0259rin m\u00fc\u0259llifl\u0259ri, h\u0259m d\u0259 pyesin tama\u015faya haz\u0131rlanmas\u0131 prosesind\u0259 bir rejissor q\u0259d\u0259r yax\u0131ndan i\u015ftirak ed\u0259n \u015f\u0259xsl\u0259r idil\u0259r.<\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<p>B\u0259lk\u0259 d\u0259 ola bilsin m\u0259hz bu t\u0259sirin n\u0259tic\u0259sidir ki, uzun m\u00fcdd\u0259t dramaturgiya he\u00e7 \u0259d\u0259bi n\u00f6v say\u0131lmay\u0131b: ona g\u00f6r\u0259 ki, pyes oxunmaq \u00fc\u00e7\u00fcn yox, s\u0259hn\u0259d\u0259 oynan\u0131lmaq \u00fc\u00e7\u00fcn yaz\u0131l\u0131r v\u0259 yaln\u0131z teatrda tamamlan\u0131r, m\u00fck\u0259mm\u0259ll\u0259\u015fir, b\u0259dii b\u00fct\u00f6vc\u0259y\u0259 \u00e7evrilir. Bu, q\u0259rin\u0259l\u0259r boyu t\u0259sdiql\u0259nmi\u015f bir aksiomdur. S\u0259n k\u00fclli miqdarda pyes yaz\u0131b d\u0259rc el\u0259tdir\u0259 bil\u0259rs\u0259n, lakin onlardan 7-si teatr s\u0259hn\u0259sind\u0259 oynan\u0131lmay\u0131nca, he\u00e7 kim pe\u015f\u0259kar teatr came\u0259sind\u0259 s\u0259n\u0259 dramaturq dem\u0259y\u0259c\u0259k, s\u0259ni dramaturq kimi ciddi q\u0259bul etm\u0259y\u0259c\u0259k. Bu da r\u0259smi \u015f\u0259kild\u0259 s\u0259n\u0259dl\u0259\u015fdirilm\u0259mi\u015f teatr qanunlar\u0131ndand\u0131r v\u0259 m\u00fcasirlik kontekstind\u0259 ona bir o q\u0259d\u0259r d\u0259 \u00f6n\u0259m verilmir.<\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<p>H\u0259tta bu haras\u0131d\u0131r: \u0130ntibah d\u00f6n\u0259mind\u0259 hesab edilib ki, \u0259halinin k\u00fcbar t\u0259b\u0259q\u0259sinin pyes yazmas\u0131, teatrda \u00e7al\u0131\u015fmas\u0131 ay\u0131b bir i\u015fdir, onlar\u0131n \u015f\u0259c\u0259r\u0259sin\u0259, m\u0259ns\u0259bin\u0259, n\u00fcfuzuna layiq olmayan bir m\u0259\u015f\u011fuliyy\u0259tdir. \u00c7\u00fcnki bu, y\u0259ni ba\u015fqalar\u0131n\u0131 \u0259yl\u0259ndirm\u0259k yaln\u0131z sosial n\u0259rdivan\u0131n a\u015fa\u011f\u0131 pill\u0259sind\u0259 q\u0259rarla\u015fm\u0131\u015f z\u00fcmr\u0259l\u0259rin pe\u015f\u0259sidir. Ona g\u00f6r\u0259 d\u0259 k\u00fcbar t\u0259b\u0259q\u0259nin n\u00fcmay\u0259nd\u0259l\u0259ri s\u0259hn\u0259 s\u0259n\u0259til\u0259 \u00f6zl\u0259rin\u0259 \u00e7\u00f6r\u0259k pulu qazanan adadmlar\u0131n ad\u0131ndan istifad\u0259 ed\u0259r\u0259k, t\u0259x\u0259ll\u00fcsl\u0259r arxas\u0131nda tan\u0131nmaz qalaraq pyesl\u0259r yaz\u0131blar teatr \u00fc\u00e7\u00fcn&#8230;<\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<p>H\u0259r halda yaz\u0131blar ki&#8230; Bax, budur \u0259sas m\u0259s\u0259l\u0259, bax, budur h\u0259qiqi teatr sevgisi&#8230;<\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<p>Bel\u0259likl\u0259, bu q\u0131sa anonsdan h\u0259m\u0259nc\u0259 ayd\u0131n olur ki, tarix boyu v\u0259 el\u0259 indinin \u00f6z\u00fcnd\u0259 d\u0259 \u201cdramaturgiya\u201d v\u0259 \u201cdramaturq\u201d anlay\u0131\u015flar\u0131 il\u0259 ba\u011fl\u0131 birm\u0259nal\u0131 he\u00e7 n\u0259 yoxdur. M\u0259n \u201cdramaturgiya\u201d terminini daha \u00e7ox \u201cdram t\u0259limi\u201d, \u201cdram n\u0259z\u0259riyy\u0259si\u201d kimi qavrama\u011fa, \u00e7\u00f6zm\u0259y\u0259 meylliy\u0259m.<\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<p>Lakin m\u0259n bununla da kifay\u0259tl\u0259nm\u0259yib hesab edir\u0259m ki, dramaturgiya, h\u0259qiq\u0259t\u0259n, n\u0259z\u0259ri bir m\u0259fhumdur, m\u00f6vqec\u0259 \u201cn\u00f6v\u201d, \u201cjanr\u201d anlay\u0131\u015flar\u0131ndan \u00fcst\u00fcnd\u00fcr, t\u0259zah\u00fcrl\u0259r d\u0131\u015f\u0131ndad\u0131r. \u00c7\u00fcnki dramaturgiya t\u0259kc\u0259 \u0259d\u0259bi n\u00f6v deyil, t\u0259kc\u0259 faci\u0259, komediya, dram janrlar\u0131nda yaz\u0131lan pyesl\u0259r d\u0259stini bildir\u0259n termin deyil, n\u0259yis\u0259 d\u00fczg\u00fcn, ifad\u0259li, m\u0259nal\u0131 v\u0259 harmonik bir \u015f\u0259kild\u0259 qurmaq, strukturla\u015fd\u0131rmaq, t\u0259\u015fkil etm\u0259k n\u0259z\u0259riyy\u0259sidir.<\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<p>\u0130ll\u0259r uzunudur \u0259b\u0259sd\u0259n s\u00f6yl\u0259nilmir ki, roman\u0131n, \u015feirin, memarl\u0131\u011f\u0131n, m\u0259kan\u0131n, adi bir t\u0259dbirin, filmin, verili\u015fin, radio-televiziya yay\u0131m\u0131n\u0131n, \u00fcnsiyy\u0259tin, s\u00f6hb\u0259tin, m\u0259clisin, m\u00fcsahib\u0259nin, m\u00fchazir\u0259nin, nitqin, m\u0259qal\u0259nin, musiqi \u0259s\u0259rinin, h\u0259tta mahn\u0131n\u0131n bel\u0259, \u00f6z dramaturgiyas\u0131 var. H\u0259yat\u0131n \u00f6z\u00fc bir dramaturgiyad\u0131r, final\u0131 b\u0259lli, amma gedi\u015fat\u0131 m\u0259chul, gizlin bir dramaturgiya&#8230; Biz bu dramaturgiyan\u0131 gah Allah\u0131n l\u00fctf\u00fc kimi q\u0259bul edirik: bar\u0131\u015f\u0131r\u0131q; gah da \u0130blisin t\u00f6r\u0259tdiyi \u015f\u0259r bilirik: etirazda bulunuruq.<\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<p>H\u0259r\u00e7\u0259nd bir fakt t\u0259kzibolunmazd\u0131r: dramaturgiyas\u0131z h\u0259r \u015fey solur, \u00f6l\u00fcr, maraqs\u0131z olur. Dramaturgiya diqq\u0259ti ovlamaq \u00fc\u00e7\u00fcn t\u0259l\u0259dir. H\u0259yat\u0131n dramaturgiyas\u0131 olmasayd\u0131, ham\u0131n\u0131n dar\u0131xqanl\u0131qdan \u00fcr\u0259yi partlay\u0131b \u00f6l\u0259rdi. Dramaturgiya maraq mexanizmidir.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>&nbsp; (anlay\u0131\u015f\u0131n q\u0131sa elmi \u015f\u0259rhi) &nbsp; Q\u0259rib\u0259 s\u00f6zd\u00fcr \u201cdramaturgiya\u201d&#8230; \u201cDramaturq\u201d s\u00f6z\u00fc ondan da q\u0259rib\u0259&#8230; Q\u0259rbd\u0259 \u201cdramaturq\u201d deyirl\u0259r \u0259d\u0259bi hiss\u0259 m\u00fcdirin\u0259: pyes yazar\u0131 is\u0259 el\u0259 pyes yazar\u0131 kimi d\u0259 t\u0259snif v\u0259 t\u0259qdim edilir; Avropa m\u0259d\u0259niyy\u0259tind\u0259 onun \u015fair, nasir kimi m\u0259xsusi bir ad\u0131 yoxdur.\u00a0 Pyes yazar\u0131 o kims\u0259dir ki, \u00f6z\u00fc-\u00f6z\u00fcyl\u0259 dan\u0131\u015fa-dan\u0131\u015fa \u201cdedim \u2013 dedi\u201d konstruktunda dialoqlar q\u0259l\u0259m\u0259 [&hellip;]<\/p>\n","protected":false},"author":2,"featured_media":1743,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[43,65,46],"tags":[],"class_list":["post-1742","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-kos","category-edbiyyatsunasliq","category-mdniyyt"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/imza.info\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/1742","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/imza.info\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/imza.info\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/imza.info\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/2"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/imza.info\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=1742"}],"version-history":[{"count":2,"href":"https:\/\/imza.info\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/1742\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":1782,"href":"https:\/\/imza.info\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/1742\/revisions\/1782"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/imza.info\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/media\/1743"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/imza.info\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=1742"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/imza.info\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=1742"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/imza.info\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=1742"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}